Hương Thủy bình thơ

BAO GIỜ GẶP NHAU.

Mưa như kẻ vô tình
Gội nỗi buồn nhân thế
Gieo muôn vàn giọt lệ
Ướt đầm nỗi nhớ thương!
Mưa như kẻ tha hương
Đơn côi và phiêu bạt
Lang thang nghe gió hát
Anh thành những hạt mưa!
Thành dòng trôi chất chứa
Những hạt nặng ưu tư
Hoài niệm về quá khứ
Bao giờ gặp nhau đây!

PHẠM HỒNG SƠN.

Lang thang trên mạng Intenet, bỗng nhiên bắt gặp một cái tên quen quen: Phạm Hồng Sơn. Lại gõ tiếp vào trang Phạm Hồng Sơn. net thì nhận ra đúng là người quen thật. Những năm 82-86, mình dạy ở Gia- Lai, Hội diễn Văn nghệ quần chúng năm nào cũng “chạm mặt” anh- giọng ca vàng của Sở Giao thông- vận tải. Trong ảnh bây giờ, thấy anh không khác gì nhiều lắm: Đôi mắt với cái nhìn ấm áp, thân thiện, nụ cười vẫn lấp lánh, rạng rỡ. Hóa ra, bây giờ anh đã là “quan” (chứ không còn là một anh chàng lãng tử dẫn tụi mình đi thăm thác Yaly hồi ấy). Hóa ra, anh thật đa tài: làm lãnh đạo, làm thơ, viết văn, sáng tác nhạc…Mình tỉ mẩn đọc hết văn sang thơ. Thơ của anh, nhất là thơ tình: lãng mạn mà hiện thực, xúc tích mà giàu cảm xúc, bay bổng mà chân thành. Bài thơ “ Bao giờ gặp nhau” là một trong những bài thơ như thế.

Mưa như kẻ vô tình
Gội nỗi buồn nhân thế
Gieo muôn vàn giọt lệ
Ướt đầm nỗi nhớ thương.

Mới nghe, ý thơ có vẻ như có mâu thuẫn: “Mưa như kẻ vô tình” sao có thể “Gội nỗi buồn nhân thế” rồi lại “Gieo muôn vàn giọt lệ” rồi lại “Ướt đầm nỗi nhớ thương” được nhỉ! Song đọc kỹ, thấy ở những câu thơ này có hai nhân vật: Mưa- khách thể và nhà thơ- chủ thể. Ngắm nhìn con mưa vô tình, nhà thơ thấy rộn lên xúc cảm về nhân tình, thấy muôn vàn giọt lệ, liên tưởng nỗi nhớ thương…Cơn mưa là cái cớ, cơn mưa là nguồn cơn của tâm trạng đa cảm đa sầu này. Không hướng tâm trạng đến đối tượng cụ thể nào mà chỉ là nỗi buồn nhân thế, chỉ giọt lệ nhớ thương chung chung thôi, nhưng cũng đủ để cho ta nhận ra một tâm hồn nhạy cảm, một trái tim dễ rung động, một tâm trạng bồi hồi rồi.
Người ta thường nói: Nhìn mưa, con người dễ yếu lòng! Đối với Phạm Hồng Sơn, hình như đúng là vậy. Từ đối diện với cơn mưa, anh chuyển sang đối diện với lòng mình:

Mưa như kẻ tha hương
Đơn côi và phiêu bạt
Lang thang nghe gió hát
Anh thành những hạt mưa

Nhìn mưa, anh thấm cảnh tha hương, đơn côi, phiêu bạt, lang thang của mình. Mưa như anh, anh như mưa. Cơn mưa không còn là cái cớ mà đã trở thành hóa thân của anh. Anh và mưa đã hòa quyện thành một chủ thể. Hơn bao giờ hết, hơn lúc nào hết, anh bàng hoàng nhận ra điều đó. Đặc thù nghề nghiệp, đặc thù công việc khiến anh phải luôn luôn di chuyển, xa gia đình, người thân. Không tha hương mà như kẻ tha hương, không phiêu bạt, lang thang mà vẫn hóa ra lang thang, phiêu bạt. Anh như những hạt mưa bay khắp nơi. Mưa tưới tắm, gột rửa còn anh mang văn minh, ánh sáng, hạnh phúc, ấm no đến những vùng còn hẻo lánh, nghèo đói. Đó là sứ mệnh và cũng là khát vọng của thế hệ các anh. Cái hay ở khổ thơ này là ở chỗ nói đến tha hương, lang thang, phiêu bạt, đơn côi mà ý thơ lại trong sáng, khỏe khắn và lãng mạn vô cùng. Chi tiết: “ Lang thang nghe gió hát” đã làm bật lên cái tinh thần ấy, cái ý chí ấy và cái khát khao ấy.
Mưa mỗi lúc một nặng hạt, tâm trạng mỗi lúc một chất chứa, thành những dòng trôi nối hiện tại và quá khứ:

Thành dòng trôi chất chứa
Những hạt nặng ưu tư
Hoài niệm về quá khứ
Bao giờ gặp nhau đây!

Cơn mưa bây giờ lại trở thành khách thể, những dòng nước miên man, ào ạt chất chứa nỗi niềm của nhà thơ: ưu tư, hoài niệm về quá khứ. Nhà thơ không chỉ rõ đối tượng, chỉ nói chung chung, mơ hồ là quá khứ…Có lẽ, cái quá khứ ấy tươi đẹp lắm, sum họp lắm, hạnh phúc lắm, đầm ấm lắm nên nhà thơ mới hoài niệm đến mộng mị như thế. Vậy nên, câu kết của bài thơ khiến người đọc thắc mắc: “ Bao giờ gặp nhau đây!” Lẽ thường, gặp nhau là nói đến con người cụ thể. Nhưng, trong bài thơ lại chẳng có ai cụ thể cả (cho dù là một từ chung chung: Em; cho dù nhà thơ xưng anh). Vậy thì chỉ có thể là gặp một sự kiện, một khoảng thời gian đã khiến nhà thơ phải luôn hoài niệm đến chất chứa thành dòng nặng ưu tư, đã khiến nhà thơ thiết tha mong mỏi: Bao giờ gặp nhau đây !
Cái hay, cái độc đáo của bài thơ nằm ở hình tượng khuyết (Có anh mà chẳng có…em), anh và mưa là chủ thể và khách thể nhưng có khi là một, nhan đề bài thơ lại là câu kết, dấu chấm than(!) cuối câu hỏi thay vì dấu hỏi(?)…đã cho người đọc nhận diện một bức chân dung con người có hoài bão, có ý chí nhưng cũng giàu cảm xúc và vô cùng lãng mạn.

Đà Nẵng ngày 16/7/2013
Hương Thủy