Phạm Hồng Sơn - Đá Núi - Mãi Hồng - Nồng Say | BẮT ĐẦU TỪ HUYỀN THOẠI.
51943
single,single-post,postid-51943,single-format-standard,eltd-core-1.0.3,ajax_fade,page_not_loaded,,borderland-ver-1.8.1,vertical_menu_enabled, vertical_menu_left, vertical_menu_width_290,smooth_scroll,paspartu_enabled,paspartu_on_top_fixed,paspartu_on_bottom_fixed,vertical_menu_inside_paspartu,transparent_content,wpb-js-composer js-comp-ver-4.11.2.1,vc_responsive
DHCM9

BẮT ĐẦU TỪ HUYỀN THOẠI.

Cứ vào dịp tháng 8 hàng năm là tháng có nhiều ngày quan trọng, trong đó có ngày thành lập Ban QLDA đường HCM 11/8 và ngày thành lập Ban QLDA 2 PMU2 23/8, mình lại dành thời gian để ôn lại những sự kiện đã qua để hướng tới tương lai tươi sáng hơn! Với đường HCM tôi đã có bài viết nhiều kỳ, qua từng năm với tiêu đề BẮT ĐẦU TỪ HUYỀN THOẠI, Kỳ đầu tiên viết năm 2015 và năm 2018 này là Kỳ 5 đến Kỳ 9…. Để tiện theo dõi, tôi sẽ đăng trọn các Kỳ tại đây.
Báo Giao thông cũng đã khởi đăng bài viết này tại các số báo 170 (ra ngày 23/10/2018), 171 (ra ngày 24/10/2018) và 172 (ra ngày 25/10/2018).
Mời những ai quan tâm dành thời gian đọc nhé!
Xin trân trọng cám ơn!
*******
BẮT ĐẦU TỪ HUYỀN THOẠI!
Kỳ 1.(Viết 11.8.2015)
Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn ký Quyết định thành lập Ban Quản lý Dự án đường Hồ Chí Minh vào ngày 11/8/1999. Xin chúc mừng những thành viên của Ban có mặt từ những từ ngày đầu tiên cho đến hôm nay nhân kỷ niệm 16 năm ngày thành lập Ban QLDA đường Hồ Chí Minh, những người đã góp phần mình làm cho đường Hồ Chí Minh từ Huyền thoại trở thành Hiện thực!
Là người trực tiếp soạn thảo Quyết định lịch sử này, tôi muốn kể lại cho mọi người những kỷ niệm về những năm tháng không quên ấy, những năm tháng bắt đầu từ Con đường Huyền thoại!

DHCM4
Trước tiên, có thể nói ngay rằng, Quyết định thành lập Ban QLDA đường Hồ Chí Minh trực thuộc Bộ GTVT là Quyết định có “2 số”. Số đầu tiên là QĐ số 1972/1999 nhưng chính thức là QĐ số 1999/1999.
1+9+7+2=19 (9 nút) và 1+9+9+9=28 (8 nút). Tại sao lại là 2 số? Tại sao 9 nút và tại sao lại chọn 8 nút?…
Với riêng tôi ngày 11/8 cũng là ngày có sự trùng hợp ngẫu nhiên, 11/8/1986 và 11/8/1999. Đó là ngày tôi đến nhận nhiệm vụ mới tại Liên Hiệp Xí Nghiệp Lâm Nông Công nghiệp Đăk Glây (1986) và ngày thành lập Ban QLDA đường HCM (1999). Những con số và những sự trùng hợp ngẫu nhiên cứ gắn bó với cuộc đời tôi như là những định mệnh từ tiền kiếp để lại.
Tôi đến nhận công tác tại Văn phòng thường trực Ban chỉ đạo Nhà nước về Công trình Xa lộ Bắc Nam đặt tại tầng 4 nhà D, 80 Trần Hưng Đạo Hà Nội (Trụ sở Bộ GTVT) vào ngày 24/10/1997. Khi đó anh Phan Hiền, Giám đốc Sở GTVT Kon Tum cùng đi với tôi đến để “giao” tôi cho anh Hà Đình Cẩn, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch Đầu tư của Bộ kiêm Chủ nhiệm Văn phòng thường trực (VPTT) này vì tôi đang là Phó Giám đốc Sở giúp việc cho anh Phan Hiền đến nhận nhiệm vụ Phó Chủ nhiệm Văn phòng thường trực giúp việc cho anh Hà Đình Cẩn. Đó là hai người Anh, hai người Thủ trưởng trực tiếp mà tôi rất kính trọng, mến phục và thân thiết! Ngày 03/11, tức là 10 ngày sau đó, tôi mới nhận được Quyết định do Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn ký tiếp nhận, điều động và bổ nhiệm tôi làm Phó Chủ nhiệm VPTT cùng với Dương Tuấn Minh, một Phó Chủ nhiệm từ Cienco 5 ra (nay là Tổng Giám đốc Cửu Long CIP).
VPTT của chúng tôi lúc đó có 7 người là Anh Cẩn, anh Minh, tôi, Phạm Mai Hương (sau này là Trưởng phòng Kế hoạch của Ban), Khúc Mạnh Hải (sau này là Trưởng phòng Kế hoạch Cienco 1), Dương Văn Khôi (sau này là Thanh tra của Thanh tra Chính phủ), Nguyễn Văn Tâm (Lái xe) và 3 chuyên gia là Kỹ sư Cao cấp Đỗ Bắc (người của Tedi), anh Phúc (biệt danh là Phúc Kính) và anh Ca (nguyên Chuyên viên của Vụ Kế hoạch Đầu tư của Bộ).
Đó là những người đầu tiên làm nhiệm vụ chuẩn bị cho việc Đầu tư xây dựng Công trình Xa lộ Bắc Nam mà sau này được đổi tên thành đường Hồ Chí Minh, những công việc bắt đầu từ Huyền thoại.
Kỳ 2.
Từ địa phương ra công tác ở Trung ương là cả một sự thay đổi vô cùng lớn lao, giống như mình đang đi trên dòng sông bay giờ ra với Đại dương, với Biển cả vậy. Thay đổi cả nhận thức, suy nghĩ và tầm vóc của nhiều vấn đề, đặc biệt là các mối quan hệ làm việc, quan hệ công tác…Tham dự các cuộc họp do các đồng chí Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Lãnh đạo Bộ chủ trì tôi như được lớn lên lần nữa ở độ tuổi 37, 38 dù tôi đã là Phó Giám đốc sở GTVT từ năm 34 tuổi (1994). Nói lại điều này để thấy giá trị to lớn của những thu hoạch, những học hỏi về tư duy Lãnh đạo từ các đồng chí Lãnh đạo Cao cấp mà tôi được chứng kiến.

DHCM2
Cuối tháng 11/1997 anh Cẩn giao cho tôi cùng Kỹ sư Cao cấp Đỗ Bắc (chúng tôi hay gọi đùa với biệt danh “Bác Nhanh” – tuy đã có tuổi nhưng rất khỏe mạnh, dẻo dai, làm gì cũng rất nhanh) dẫn đoàn làm phim của Xưởng phim Tài liệu Trung ương do Đạo diễn NSƯT Lò Minh (Chúng tôi gọi đùa là “Thái tử” – con trai của “Thủ lĩnh dân tộc Thái – Mèo” Lò Văn Hặc) và anh Nguyễn Khánh Toàn phụ trách. Mục đích của đoàn làm phim là xây dựng một bộ phim tài liệu, quay những cảnh hiện tại từ Bắc vào Nam khi chưa có Xa lộ Bắc Nam để sau này có tư liệu để so sánh Trước và Sau khi có Xa lộ. Vì là người chủ trì vạch tuyến cho Xa lộ Bắc Nam nên “Bác Nhanh” dự kiến lộ trình chuyến đi xuyên Việt gồm hai chặng. Những ngày đầu đi Cao Bằng, lên hang Pác Bó; chặng sau đi dọc phía Tây theo các tuyến đường hiện hữu từ Hà Nội đi Xuân Mai (Hà Tây) qua Chợ Bến, Xóm Kho (Hòa Bình) đi Ngọc Lặc, Lam Kinh (Thanh Hóa) đến Tân Kỳ (Nghệ An) vào Khe Cò (ranh giới Nghệ An – Hà Tĩnh) rồi đi Quảng Bình, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng rồi lên Tây Nguyên và vào Thành phố Hồ Chí Minh. Đi đến đâu chúng tôi cũng liên hệ với các Sở GTVT sở tại, các đơn vị thuộc Bộ GTVT để thu thập số liệu, ghi hình … cũng có lúc phỏng vấn cả người dân.
Đáng tiếc vì nhiều lý do khác nhau, đến nay bộ phim tư liệu ấy đã không được hoàn thành như ý định ban đầu.
Do khó khăn về vốn đầu tư trong cả nước, đầu năm 1998 Công trình Xa lộ Bắc Nam là một trong 8 công trình phải dừng, giãn tiến độ. Công trình đang khẩn trương làm công tác lập Dự án đầu tư bỗng dừng lại. Để có kinh phí hoạt động cho VPTT anh Cẩn cử tôi vào gặp anh Lê Long Dình, Tổng Giám đốc Ban QLDA Mỹ Thuận ở Thành phố Hồ Chí Minh, rồi vào Đà Nẵng gặp anh Nguyễn Văn Khải, Giám đốc Công ty Tư vấn Giao thông 5 để vay tiền. Đúng là lúc khó khăn phải nhờ những người anh em trợ giúp mới hiểu được tấm lòng hào hiệp, nghã tình của nhau, mới thấu hiểu thêm câu: “miếng khi đói gói khi no”, rằng “qua cơn hoạn nạn mới hiểu tận lòng nhau”… Có những hôm anh Cẩn và tôi, hai anh em rủ nhau ra ngồi vỉa hè ăn miến ngan uống bia hơi Hà nội tâm sự về cuộc sống, lẽ đời, công việc để hiểu thêm về nhau. Suýt chút nữa tôi đã chuyển công tác sang cơ quan khác rồi ấy chứ. Anh Cẩn bảo tôi: Thôi ông ở lại đi anh em mình tiếp tục chiến đấu, vượt qua khó khăn này. Tôi bảo: Anh bảo em ở thì em ở lại với anh chứ! Những thời khắc buồn nhất, bi quan nhất trong sự nghiệp công tác đó luôn in đậm trong tôi không thể phai mờ.

DHCM12
Kỳ 3.
Trong khoảng thời gian chờ đợi để Công trình tái khởi động trở lại, có một lần tôi nói với anh Cẩn: “Bây giờ mà có mưa bão làm đứt đường không đi lại được thì mọi người mới thấy cần phải đầu tư xây dựng ngay Công trình này anh nhỉ”. Quả nhiên đến tháng 8 rồi tháng 9/1998 hai trận “Đại hồng thủy” liên tiếp xẩy ra ở miền Trung gây thiệt hại nặng nề về người và của, QL 1A nhiều đoạn bị ngập sâu, đèo Hải Vân bị sạt lở đứt đường cả một đoạn dài, giao thông bị ách tắc đình trệ trong một thời gian.
Bộ Chính trị triệu tập họp để nghe báo cáo về Công trình Xa lộ Bắc Nam. Anh Cẩn cùng Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn trực tiếp báo cáo tại cuộc họp. Họp về anh Cẩn nói lại cho chúng tôi biết chủ trương của Bộ Chính trị là: Đổi tên Công trình Xa lộ Bắc Nam thành đường Hồ Chí Minh và cho triển khai đầu tư xây dựng ngay đoạn từ Hà Tĩnh vào đến Kon Tum. Tất cả chúng tôi đều nhận thức được tầm quan trọng của Dự án và tính chất cấp bách của nó để tập trung toàn lực vào việc triển khai thực hiện ngay.
Về tổ chức triển khai thực hiện Dự án, lâu nay về chỉ đạo có Ban chỉ đạo cấp Nhà nước do Bộ trưởng Bộ GTVT Lê Ngọc Hoàn làm Trưởng Ban, thành viên là Lãnh đạo các Bộ có liên quan như Bộ Quốc phòng, Bộ KHĐT, Bộ TC, Bộ XD, Bộ LLĐTB&XH, Trung ương Đoàn TNCS HCM…Văn phòng thường trực Ban chỉ đạo ngoài nhiệm vụ làm công tác Văn phòng cho Ban chỉ đạo còn làm nhiệm vụ tham mưu cho Bộ trưởng Bộ GTVT về chuyên môn của Dự án, tương tự như nhiệm vụ của Vụ KHĐT vậy. Tư vấn Tổng thể của Dự án là Tổng công ty Tư vấn thiết kế GTVT Tedi do Tiến sỹ Nguyễn Ngọc Long làm Tổng giám đốc.
Tuy nhiên với tình hình mới thì cần phải tổ chức lại công việc quản lý điều hành thực hiện Dự án, vì vậy anh Cẩn giao cho tôi dự thảo mô hình tổ chức.
Tôi đề xuất 3 phương án:
1. Giữ nguyên như hiện nay (VPTT Ban chỉ đạo Nhà nước và các Ban QLDA của Bộ).
2. Giữ nguyên VPTT Ban chỉ đạo Nhà nước và thành lập Ban QLDA đường Hồ Chí Minh.
3. Thành lập Ban QLDA đường Hồ Chí Minh trực thuộc Bộ GTVT trên cơ sở chuyển nguyên trạng bộ khung VPTT Ban chỉ đạo sang Ban này.
Sau khi họp vơi Bộ trưởng về anh Cẩn nói với tôi rất ngắn gọn: Bộ trưởng chọn phương án 3, ông xuống làm việc với Vụ Tổ chức Cán bộ đi nhé.
Tôi xuống Vụ TCCB đóng ở tầng 3 gặp anh Phạm Thế Minh, Vụ trưởng (sau này là Thứ trưởng Bộ GTVT), anh Minh giao cho anh Nguyễn Duy Huy (sau này là phó Vụ trưởng), anh Trần Văn Lâm (sau này là Vụ trưởng) để dự thảo quyết định thành lập Ban QLDA ĐHCM. Ngày 11/8/1999 Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn ký Quyết định, anh Huy thông báo với tôi: số Quyết định là 1972, “9 nút”, đúng ý thích của sếp Cẩn nhé! Tự dưng tôi thấy không “cảm tình” với số này vì là “số lùi” nên tôi sang phòng làm việc của anh Cẩn đề nghị thay số khác cho “nó tiến”, anh Cẩn đồng ý. Vậy là tôi xuống Văn thư của Bộ đề nghị cho đổi số Quyết định. Lúc này đang là seri 19…và sẽ là 20…do đó chỉ còn số 1999, “8 nút” là phù hợp với ý thích của chúng tôi thôi. Vậy là Quyết định chính thức có số 1999/1999. Quyết định này đặc biệt ở chỗ có 3 số 1999: QĐ số 1999/1999 ngày 11/8/1999.
Thông qua các mối quan hệ công tác, bạn bè của anh Cẩn, tôi được làm quen và ấn tượng nhất là Tiến sỹ Phạm Quang Minh, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế ngành Văn phòng Chính Phủ (đã mất) người đã góp công rất lớn để tham mưu giải quyết các thủ tục, chuyển tải các ý kiến chỉ đạo, chủ trương của Thủ tướng Chính phủ, các Phó Thủ tướng Chính phủ đối với Công trình Xa lộ Bắc Nam, đường Hồ Chí Minh sau này. Đặc biệt là Quyết định Đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh giai đoạn 1 số 18/QĐ TTg ngày 03/02/2000, trùng với kỷ niệm 70 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam. Quyết định 18 này là một quyết sách cực kỳ kịp thời, đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta. Một Quyết định của Ý Đảng – Lòng Dân.

DHCM1

Kỳ 4 (Viết 11.8.2016)
Trở lại với Quyết định đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh giai đoạn 1 số 18/QĐ TTg ngày 03/2/2000, bản thảo ban đầu của Quyết định này khi đó do Ban QLDA đường Hồ Chí Minh dự thảo, người trực tiếp soạn thảo là tôi.
Tôi nhớ vào khoảng cuối năm 1999 một hôm Tiến sỹ Phạm Quang Minh vào phòng làm việc của tôi và bảo: Sơn ơi, mình dự thảo Quyết định đầu tư đường Hồ Chí Minh đi. Tôi phấn khởi ngồi ngay vào máy tính và soạn thảo cùng anh Minh. Vì trước đó đã có rất nhiều bản báo cáo về Dự án nên chỉ việc lấy ra để “sao chép, cắt dán” rồi thêm bớt câu từ cho phù hợp, tuy vậy cũng phải mất cả tuần lễ bản thảo mới hoàn thành. Trong khi tôi ngồi soạn thảo, một hôm anh Cẩn đến và đứng trước cửa phòng tôi chỉ đạo: Sơn này, cậu đưa Tổng mức đầu tư (TMĐT) Dự án lên 5.300 tỷ nhé, đừng để 4.800 tỷ sợ sau này thiếu đấy. Tôi đáp: Vâng anh, nhưng số liệu của Tedi đưa ra có 4.800 tỷ, bây giờ đưa lên 5.300 tỷ thì phải lý luận thêm thế nào cho hợp lý anh ạ.
Qui mô ban đầu của Giai đoạn 1 ứng với TMĐT 4.800 tỷ là rất “khiêm tốn”: Cầu, cống bê tông cốt thép; nền đường rộng 9m, mặt đường làm bằng cấp phối thiên nhiên rộng 7m, những đoạn đèo dốc có độ dốc dọc từ 5% trở lên mới được láng nhựa mặt đường. Tuyến chính có điểm đầu là Xuân Mai (Hà Tây) điểm cuối là Ngọc Hồi (Kon Tum) dài khoảng 850 km (trừ đoạn Cam Lộ – Túy Loan dài 205 km chưa làm vì gần QL 1A) và Nhánh Tây dài 500 km (Khe Gát-Quảng Bình → Khe Sanh -Quảng Trị, đi trùng QL 9 về ĐăK Rông đi Thạnh Mỹ -Quảng Nam), tổng cộng đầu tư giai đoạn 1 của Dự án là 1.350 km.
Hai anh em thảo luận một lúc rồi chốt lại là: TMĐT Giai đoạn 1 là 5.300 tỷ ứng với mặt đường beton nhựa. Vào thời điểm ấy con số 5.300 tỷ là vô cùng lớn, chúng tôi cũng không dám tin là sẽ có vốn để đầu tư.
Tôi chuyển bản thảo cho anh Minh và chờ đợi. Mãi cho đến đầu tháng 02/2000 chuẩn bị nghỉ tết Canh Thìn thì đúng 28 tết anh Cẩn thông báo cho tôi là Thủ tướng đã ký Quyết định đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh giai đoạn 1 rồi, đó là ngày 03/02/2000, số QĐ là 18/QĐ TTg, mà sau này thường được gọi tắt là Quyết định 18.
Anh em chúng tôi mừng vô kể, vậy là đường Hồ Chí Minh từ trong Huyền thoại đã sắp trở thành Hiện thực. Quyết định 18 này đã đặt nền móng pháp lý vô cùng quan trọng để triển khai đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh. Sau một thời gian xây dựng và đưa vào khai thác sử dụng, đến nay các khối lượng (kể cả phát sinh bổ sung) và giá trị của Dự án theo QĐ 18 này đã được Bộ GTVT và Bộ Tài Chính quyết toán.
Tôi viết Kỳ 4 này vào dịp Kỷ niệm 17 năm thành lập Ban QLDA đường Hồ Chí Minh và đồng thời cũng là thay cho nén hương thơm tưởng nhớ đến Tiến sỹ Phạm Quang Minh (đã mất vì bạo bệnh), người anh, người đồng chí, người bạn vong niên thân thiết của tôi, người đã đồng hành góp sức mình cùng chúng tôi tham gia xây dựng đường Hồ Chí Minh từ những ngày đầu tiên, từ những giờ phút khó khăn tưởng như không thể vượt qua cho đến khi đường Hồ Chí Minh từ Huyền thoại đã thành Hiện thực!
(Còn tiếp).
Kỳ 5. BẮT ĐẦU TỪ HUYỀN THOẠI!
(Viết tháng 7/2018).
*******

DHCM10

Trong 8 Công trình được vinh danh tại chương trình Vinh quang Việt Nam 2018 lần này có 2 Công trình in đậm quyết định dũng cảm và đúng đắn mang tầm chiến lược Thế kỷ của Bác Võ Văn Kiệt nguyên Thủ tướng Chính phủ! Đó là Đường dây 500 KV và Đường Hồ Chí Minh! Điều đặc biệt là cả 2 Công trình này đi song song bên cạnh nhau suốt từ Bắc Vào Nam, từ Nam ra Bắc, hỗ trợ nhau và góp phần rất lớn vào công cuộc Xây dựng và Bảo vệ Đất nước Việt Nam yêu dấu từ những năm 90 của Thế kỷ trước! Làm đường dây 500 KV xong (khoảng năm 1995) thì triển khai làm đường Hồ Chí Minh! Tôn vinh 2 Công trình đặc biệt quan trọng này chúng ta càng thấy rõ dấu ấn đậm nét của Cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, một trong những vị Lãnh đạo kiệt xuất của Đất nước ta trong thời kỳ Đổi Mới! Chữ ký cuối cùng của Ông trên cương vị Thủ tướng Chính Phủ là Quyết định 789-TTg ngày 24/9/1997 Phê duyệt Qui hoạch Tổng thể Xa lộ Bắc Nam (nay là đường Hồ Chí Minh). Người chuẩn bị nội dung và kết quả cho Quyết định này chính là anh Hà Đình Cẩn, lúc đó là Vụ trưởng Vụ Kế hoạch Đầu tư Bộ GTVT kiêm Chủ nhiệm Văn phòng thường trực Ban chỉ đạo Nhà nước về Công trình Xa lộ Bắc Nam!
Thực ra, có Quyết định 789 này rồi nhưng cũng chẳng mấy ai tin rằng Công trình sẽ được xây dựng vì số vốn cần có để đầu tư là rất lớn, vượt quá khả năng đáp ứng của ngân sách Nhà nước thời điểm đó (Tổng mức đầu tư Giai đoạn 1 ước tính khoảng 10.220 tỷ đồng). Nhưng rồi cuối cùng những người làm công tác chuẩn bị Dự án với tài thao lược và kiên định của mình, sau khi được đổi tên Công trình, Dự án Đầu tư Xây dựng đường Hồ Chí Minh Giai đoạn 1 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào ngày 03/02/2000. Đó là Quyết định số 18 đã viết ở các Kỳ trước! Mặt khác để chuẩn bị vốn đầu tư cho Dự án, từ cuối năm 1999 anh Tứ Chuyên viên Tài chính của VPCP cũng đã xuống làm việc với Ban: “Chúng tớ đề nghị Chính phủ chuẩn bị cho các cậu 1.000 tỷ để làm có đủ không?”, bán tín bán nghi (nghe cứ như đùa vậy) tôi nói:”Có được chừng đó cũng đã là quá tốt rồi anh, có đến đâu ta làm đến đó anh ạ.” Sau này tôi mới biết đó là vốn “đặc biệt” mà phải đến năm 2005 mới tiêu hết số vốn này!
Sau tết Canh Thìn, anh Cẩn chỉ đạo với chúng tôi khẩn trương triển khai công tác thiết kế kỹ thuật, cùng với đó chúng tôi cũng đề nghị cho Dự án Khởi công sớm để tránh “các rủi ro khác”. Sau khi được Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn chấp thuận chọn Quảng Bình là địa bàn làm lễ khởi công Dự án, đây là khu vực phụ trách của Ptgđ Dương Tuấn Minh (tôi được giao phụ trách khu vực từ Nam QL 9 Quảng Trị vào đến Tây Nguyên), tuy nhiên cuối tháng 2 anh Cẩn gọi tôi và giao nhiệm vụ cho tôi vào Quảng Bình tìm địa điểm để khởi công! Đang chuẩn bị lên đường thì các phóng viên (Trường Sinh, Huy Phương…) của Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh đề nghị được phỏng vấn về công tác chuẩn bị của Dự án (do anh Cẩn giao nhiệm vụ “phát ngôn” của Ban cho tôi thực hiện mà), biết được công việc của tôi nên đã đề nghị được đi cùng đoàn vào Quảng Bình! Trên đường đi, vào đến Thành phố Vinh, chợt nhớ ra đây là Dự án mang tên Bác Hồ nên phải đến Nam Đàn Quê Bác để báo cáo và xin phép Bác được khởi công Dự án chứ! Thế là tôi cùng anh em trong đoàn về Làng Sen Kim Liên thắp hương cho Bác, đồng thời thay mặt cho Dự án đường Hồ Chí Minh báo cáo tiến trình thực hiện và xin phép Bác được khởi công tại Quảng Bình! Đứng ngay trong vườn trước cửa nhà Bác, các phóng viên Đài TH TP HCM phỏng vấn và ghi hình tôi luôn, “ Tại sao anh lại có ý tưởng vào đây báo cáo và xin phép Bác trước khi khởi công?” Tôi trả lời ngắn gọn: “Dự án mang tên Người, cho nên trước khi làm gì chúng ta cũng cần báo cáo cho Bác biết và xin phép Bác đàng hoàng để Bác phù hộ cho mọi việc tốt đẹp.” Phóng viên Trường Sinh cũng nói cho tôi biết là trước khi khởi công đường dây 500 KV Bác Võ Văn Kiệt cũng đã vào đây thắp hương cho Bác Hồ! Tôi chưa hề biết việc này nhưng sự trùng hợp đó là ngẫu nhiên và đều xuất phát từ sự thành tâm và lòng biết ơn như của mọi người dân nước Việt với Bác Hồ kính yêu!
Tối hôm đó chúng tôi vào đến Đồng Hới, tìm khách sạn và nghỉ lại. Sáng hôm sau, tôi qua Sở GTVT tìm gặp anh Long Giám đốc Sở để nhờ anh tạo điều kiện giúp đỡ cho công việc của chúng tôi được thuận lợi. Anh Long nhiệt tình phối hợp và trực tiếp đưa chúng tôi đi tìm địa điểm tốt nhất đáp ứng cho một Đại lễ khởi công cấp Nhà nước cho Dự án Quan trọng Quốc gia này!
(Còn tiếp)

Kỳ 6. BẮT ĐẦU TỪ HUYỀN THOẠI!
*******

DHCMa
Theo gợi ý của anh Long, chúng tôi đến bến phà Xuân Sơn bên bờ sông Son, gần ngay Động Phong Nha. Nói đến Bến phà anh hùng này chúng ta hãy cùng nhau ôn lại một chút lịch sử bi tráng đầy hào hùng của một thời chiến tranh chống Mỹ. Trên tuyến đường 15 từ Tân Đức (Tuyên Hóa) đến Bến Quang (Vĩnh Linh) có 3 bến phà: Xuân Sơn (Bố Trạch), Long Đại (huyện Quảng Ninh) và Thác Cóc (Lệ Thủy). Các bến phà này là trọng điểm thường xuyên bị máy bay Mỹ đánh phá ác liệt, Xuân Sơn là khu vực bị chúng tập trung đánh phá ác liệt nhất! Đây là điểm vượt của các tuyến đường thuộc hệ thống đường mòn Hồ Chí Minh: Đường 15, đường 12 và đường 20 Quyết Thắng, vì vậy bến phà Xuân Sơn càng bị giặc Mỹ tập trung đánh phá liên tục ngày đêm để ngăn chặn, chúng thường xuyên cho máy bay oanh tạc dữ dội, thả xuống đây đủ các loại bom phá, bom sát thương, bom từ trường dày đặc cả một khúc sông. Nhiều lượt cán bộ, chiến sĩ, bộ đội, thanh niên xung phong đã anh dũng chiến đấu, chịu đựng gian khổ, chấp nhận hy sinh để đảm bảo cho phà, cho xe an toàn, kịp thời băng đường vượt khẩu chi viện cho tiền tuyến! Chính vì sự tích anh hùng đó mà chúng tôi muốn chọn nơi đây làm địa điểm khởi công cho Dự án mang tên Bác Hồ trong thời kỳ mới, thời kỳ Công nghiệp hóa Hiện đại hóa! Tại đây sẽ xây dựng cầu Xuân Sơn vượt sông Son, dự kiến sẽ giao cho Tổng Công ty XDCTGT 5 (Cienco 5) thi công, đường dẫn 2 bên giao cho Liên danh Xây dựng Giao thông Quảng Bình thực hiện!
Tuy nhiên mặt bằng ngay bến phà không đảm bảo đủ rộng nên chúng tôi ghé vào Trường phổ thông cơ sở gần đó thì thấy có thể chọn khuôn viên nơi đây làm lễ đài, vị trí động thổ thì chọn ngay phía ngoài, bên đường, đi bộ khoảng 100 m. Khi vào gặp Ban giám hiệu nhà trường, các Thầy cô giáo ở đây rất nhiệt tình và hào hứng ủng hộ chúng tôi, nhìn thấy cơ sở vật chất của trường quá thiếu thốn và nghèo nàn, chúng tôi hứa nhân dịp Lễ khởi công đường HCM giai đoạn 1 tại đây sẽ cố gắng tài trợ cho các em học sinh mỗi cháu một bộ quần áo theo mẫu trang phục của trường, mỗi cô giáo 1 bộ quần áo dài, mỗi thấy giáo một bộ veston complet, đồng thời cho sửa sang chỉnh trang lại toàn bộ trường cho sạch đẹp trang trọng phù hợp với nghi thức buổi Đại Lễ. Theo thông lệ, trước khi vào Lễ, Thủ tướng Chính phủ sẽ ghé vào một Nghĩa trang Liệt sỹ nào đó để dâng hương, theo gợi ý của anh Hồ Văn Chi Phó TGĐ Cienco 5, chúng tôi đến Nghĩa trang Thọ Lộc xem xét. Đây là Nghĩa trang của các Liệt sỹ Thanh niên xung phong Ban 67 (tiền thân của Cienco 5) hy sinh trong những năm chiến tranh trước đó, do một thời gian dài không được chăm sóc, tu bổ, đã trở nên hoang phế! Bần thần mất một lúc, tôi lấy điện thoại di động gọi về cho Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn báo cáo toàn bộ sự việc và đề nghị Bộ trưởng cho phép sửa sang lại Nghĩa Trang Thọ Lộc đàng hoàng vừa phục vụ Lễ Khởi công, vừa phục vụ lâu dài cho việc thăm viếng của các gia đình, thân nhân Liệt sỹ, Bộ trưởng đồng ý ngay và cho phép đưa vào chi phí khởi công của Dự án! Tôi thở phào nhẹ nhõm, dù sao mình cũng đã mạnh dạn đề xuất một việc nặng về Tâm linh nhưng phục vụ rất tốt cho công việc được đầy đủ, trọn vẹn và đã được chấp thuận! Sau này khi soát xét phê duyệt Dự toán chi phí khởi công tôi mới biết chi phí tu sửa Nghĩa trang này mất gần 2/3 tổng số! Làm việc nghĩa thì không bao giờ là thừa cả.
Chúng tôi họp với Lãnh đạo tỉnh và các sở, các địa phương liên quan để chuẩn bị cho buổi lễ trọng đại này, các đồng chí ở Quảng Bình rất phấn khởi, hồ hởi khi biết tỉnh mình được chọn làm Lễ khởi công cho đường Hồ Chí Minh mới. Tuy nhiên là Tỉnh còn nghèo về cơ sở vật chất, nhất là hệ thống Nhà khách, khách sạn còn ít ỏi và thiếu tiện nghi, nhưng với tính chủ động, sáng tạo và nhiệt tình Cách mạng, rồi mọi việc cũng đâu vào đấy!
Thủ tướng Phan Văn Khải chọn ngày khởi công là buổi sáng 05/4/2000, hôm đó thứ Tư và là mùng 1 tháng 3 âm lịch năm Canh Thìn. Để phục vụ cho Lễ chính, chiều hôm trước là 30 âm cuối tháng, anh Cẩn và tôi lên Nghĩa trang Thọ Lộc làm lễ cho các Liệt sĩ, sau đó khoảng 23h làm lễ cúng tại vị trí sáng mai sẽ là động thổ, 3h sáng tiếp tục làm lễ cúng đầu tháng tại vị trí sẽ khởi công, mục đích là mong sao cho buổi Đại lễ diễn ra thuận lợi và vẹn toàn theo đúng phong tục cổ truyền của Dân tộc Việt!
(Còn tiếp)

Kỳ 7. BẮT ĐẦU TỪ HUYỀN THOẠI!
*******

DHCM8
Đầu tháng 4, Đài truyền hình Việt Nam VTV1 phỏng vấn tôi : Vì sao chọn Xuân Sơn Quảng Bình làm nơi khởi công đường Hồ Chí Minh? Tôi đã trả lời ngắn gọn: “Để phát huy Chủ nghĩa Anh hùng Cách mạng. Trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ cứu nước, Quảng Bình là nơi rực lửa anh hùng, là tuyến đầu chịu đựng biết bao những gian khổ ác liệt để phục vụ cho tiền tuyến lớn giải phóng miền Nam, thống nhất Đất nước!”, phát biểu này đã được phát trên VTV1 trong chương trình thời sự 19h.
Anh Cẩn phân công Chánh văn phòng Ban là chị Lê Minh Châu lo khâu nghi thức buổi Lễ, nhưng phần bố trí cho các đại biểu ăn nghỉ tại Đồng Hới thì tôi vẫn phải đảm nhận. Đây đúng là một công việc không khó nhưng phức tạp thì thôi rồi. Tôi đề nghị Lãnh đạo Tỉnh can thiệp chỉ đạo tất cả các khách sạn trên địa bàn Đồng Hới vào dịp Lễ khởi công không được nhận khách ngoài nhằm phục vụ cho khách của Ban tổ chức. Căn cứ vào số lượng phòng của từng khách sạn, chúng tôi lên kế hoạch bố trí cho từng đoàn đại biểu. Kế hoạch phân công đâu vào đấy cả rồi nhưng đến đêm trước hôm khởi công thì mọi việc mới lộn tùng phèo cả lên! Méo cả mặt!
Dự trù số lượng khách mời khoảng 400 người, nhưng thực tế lên đến hơn 1.000 người cho nên chúng tôi bị động hoàn toàn. Nhắc đến những ngày tháng này trong lòng tôi vẫn ngập tràn nỗi xúc động vô bờ… Việc khởi công đường Hồ Chí Minh Giai đoạn 1 là một sự kiện vô cùng đặc biệt, tạo nên hiệu ứng xúc động trong toàn quốc, hào khí của một thời “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” ào ạt dội về, mọi người tìm cách đổ về Đồng Hới để được chứng kiến giờ phút Lịch sử trọng đại này. Mỗi Bộ, ngành Trung ương, mỗi tỉnh chúng tôi mời Lãnh đạo đại diện nhưng hầu hết đều đi thêm 3-4 người nữa, thậm chí có người còn mang cả gia đình đi theo nữa ấy chứ. Nhiều người không có giấy mời nhưng có quen biết với người trong Ban QLDA đường HCM cũng đi, nghe tin là đi…Cố gắng xoay xở, cáu gắt lẫn nhau, cuối cùng cũng thu xếp ổn thỏa cho nhân vật chính và một số người đi theo. Đêm đó Đồng Hới “cháy” hết chỗ nghỉ, nhiều người ngủ lại trên xe ô tô. Tôi nghĩ có lẽ khó có sự kiện nào có sự xúc động và lan tỏa mạnh mẽ như sự kiện khởi công đường Hồ Chí Minh giai đoạn 1, mà dân gian vẫn quen gọi đường mòn như trong thời chiến!
Sáng sớm ngày 05/4/2000 hàng đoàn xe nối đuôi nhau theo sau xe Thủ tướng Phan Văn Khải từ Đồng Hới đi lên địa điểm khởi công. Chúng tôi đã xuất phát trước đó cả tiếng đồng hồ để lo công tác chuẩn bị tại Nghĩa trang Liệt sỹ Thọ Lộc chờ đón Thủ tướng vào dâng hương. Riêng sự việc tại đây cũng đã xẩy ra ly kỳ như trong thần thoại vậy. Từ những hôm trước đó, tôi yêu cầu tất cả những gì phục vụ cho Lễ khởi công đều phải có dự phòng 1 bộ, duy nhất cái máy phát điện đặt tại Nghĩa trang Liệt sỹ Thọ Lộc là không có, nguyên do là anh Võ Minh Hoài, Giám đốc Liên danh XD Giao thông Quảng Bình cam kết: “máy phát điện của em là “máy Mỹ xịn”, yên tâm không cần dự phòng!”. Chiều ngày 04/4 chúng tôi cho chạy thử chương trình, hệ thống âm thanh tại đây hoạt động rất tốt, trôi chảy không chê vào đâu được. Kịch bản sẽ là: Trước khi Thủ tướng dâng hương, anh Hà Đình Cẩn sẽ đọc một bài văn (tương tự như một bài văn tế các anh hùng liệt sỹ do anh trực tiếp viết rất công phu). Đen đủi thay là đến giờ chạy phát điện thì “máy Mỹ xịn” kia…câm như hến!!! Xoay xở đủ kiểu vẫn không nổ, thế mới đau chứ lị! Tôi đi quanh chỗ đặt máy thì phát hiện ra: bên cạnh đó là ngôi mộ của Liệt sỹ Nguyễn Thị Nhâm, sinh năm 1952 hi sinh năm 1972, tấm bia dán trên mộ bị nứt, trong khi đó các ngôi mộ khác đều được tu sửa chăm sóc nên không sao. Tôi chắp tay vái chị 3 vái rồi lẩm nhẩm khấn: “Chị ơi, em xin lỗi chị, anh em sơ suất khi tu sửa Nghĩa trang đã bỏ sót quên sửa cho chị, em sẽ cho sửa lại ngay sau Lễ khởi công này, chị làm ơn cho máy nổ giúp em ạ.” Tuy nhiên máy vẫn lặng thinh! Sau khi Thủ tướng rời đi để đến nơi khởi công thì mới phát hiện ra là cái bugi bị muội đóng nên không phát lửa, lau chùi sạch sẽ rồi lắp vào là nổ giòn ngay! Để an ủi anh Cẩn có người đã nói to: “Các Liệt sỹ chỉ muốn nghe nói trực tiếp, không thích nghe qua loa phóng thanh đấy!”. Như lời hứa, sau đó tôi nhắc anh em Cienco 5 cho thay ngay tấm bia nứt trên mộ chị Nhâm và họ đã thay tấm mới to đẹp nhất Nghĩa trang!
Chúng tôi bám theo đoàn xe Thủ tướng đến thẳng Xuân Sơn. Với nhiệm vụ đảm bảo an toàn và mọi việc diễn ra trơn tru thuận lợi quanh khu vực khởi công, tôi cùng một số anh em đứng ở ngoài Lễ đài gần vị trí động thổ, trong lòng hân hoan một niềm vui khó tả, vừa hạnh phúc vừa hồi hộp vừa lo âu…Cuối cùng Thủ tướng Phan Văn Khải với chất giọng Nam Bộ khỏe khoắn phát lệnh: “Thay mặt Đảng, Nhà nước và Chính phủ tôi ra lệnh khởi công đường Hồ Chí Minh giai đoạn 1.” Tôi nhẹ cả người, cái cảm giác của một người lính vừa hoàn thành một nhiệm vụ nặng nề nhưng rất vinh quang! Đời người được chứng kiến sự kiện trọng đại và lịch sử này đã rất quí rồi, mình lại là người trong cuộc nữa, thật là không gì có thể so sánh được!

(Còn tiếp)

Ngày mai, ngày 11/8/2018 là ngày Kỷ niệm 19 năm thành lập Ban QLDA đường Hồ Chí Minh. Chúc mừng toàn thể CB CNV của Ban nhân dịp đặc biệt này! Chúc cho Ban luôn vững mạnh và hoàn thành vẻ vang sứ mệnh Lịch sử của mình với Con đường mang tên Bác!
Mời mọi người đọc tiếp Kỳ 8 của Chuyên mục BẮT ĐẦU TỪ HUYỀN THOẠI viết về những chặng đường đầu tiên của Ban QLDA đường HCM!
***
Kỳ 8. BẮT ĐẦU TỪ HUYỀN THOẠI!
(Viết vào dịp 11/8/2018)
*******

DHCM11

Sau nghi lễ khởi công chính ở Xuân Sơn, Quảng Bình, các đơn vị được giao nhiệm vụ trực tiếp thi công từ Khe Cò (Hà Tĩnh, ranh giới với Nghệ An) vào đến Ngọc Hồi (Kon Tum) lần lượt làm lễ Ra quân trong địa đoạn được Bộ GTVT tin tưởng giao nhiệm vụ cho đơn vị mình. Ngày hôm sau, ngày 06/4/2000, tôi đi cùng anh Cẩn đến Khe Gát (Quảng Bình) dự lễ ra quân của Tổng công ty XD Trường Sơn – Binh đoàn 12, tiền thân chính là Bộ đội Trường Sơn của nguyên Tư lệnh Đồng Sỹ Nguyên, vị tướng lừng danh và huyền thoại như con đường, người đã đặt tên cho đường Hồ Chí Minh! Tại buổi lễ này, theo yêu cầu của anh Cẩn, tôi đã hát bài Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Nghệ Tĩnh, (một bài hát nổi tiếng của Nhạc sỹ Trần Hoàn, Lời thơ Lê Quí Doãn). Được hát giữa rừng Trường Sơn thực sự là một hạnh phúc của thế hệ đi sau như tôi với các thế hệ đi trước và là một dấu ấn không bao giờ nhạt phai!
Trong thời gian này, Bộ GTVT và Bộ Tài chính họp bàn thống nhất cơ chế quản lý Vốn đầu tư cho Dự án đường HCM, cuộc họp do Bộ trưởng Bộ TC Nguyễn Sinh Hùng và Bộ trưởng Bộ GTVT Lê Ngọc Hoàn đồng chủ trì. Anh Cẩn cử anh Dương Tuấn Minh về Hà Nội dự họp. Tôi quay về lại 80 Trần Hưng Đạo, Hà Nội thì được biết 2 Bộ trưởng đã thống nhất giao việc quản lý cấp phát vốn đầu tư cho các Ban Quản lý dự án khu vực (khoảng 10 Ban QLKV). Thấy không ổn, tôi gặp anh Cẩn nói ngay: “Anh Cẩn ơi, thế này là hỏng rồi, Ban mình không quản lý vốn đầu tư thì không chỉ đạo được ai đâu, người ta chỉ nghe người quản lý trực tiếp thôi ạ.” Anh Cẩn trầm ngâm một lúc rồi bảo: “Ông lo giải quyết vụ này đi nhé”. Hai Bộ trưởng quyết rồi, xoay xở thế nào được đây chứ? Cả đêm hôm đó tôi không ngủ được, trong đầu loạn xạ các phương án, các giả thiết…Sáng ra tôi báo cáo anh Cẩn: “Anh sắp xếp báo cáo đồng chí Thứ trưởng của Bộ mình, nhờ anh ấy thuyết phục Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn thay đổi ý kiến, giao cho Ban QLDA đường HCM (Ban HCM) trực tiếp quản lý vốn đầu tư, các Ban QLKV sẽ giúp Ban HCM quản lý hiện trường thi công, những việc còn lại em sẽ tìm cách giải quyết”. Soạn sẵn một số kiến nghị của Ban HCM và cầm theo Quyết định 18, sáng sớm tôi sang Bộ Tài chính tìm gặp anh Thành Vụ trưởng Vụ Đầu tư, người đang dự thảo thông báo kết luận cuộc họp của 2 Bộ trưởng. Sau màn chào hỏi tôi vào thẳng vấn đề: “Em sang gặp anh để đề nghị anh cho giải thể Ban QLDA đường Hồ Chí Minh ạ!” Anh Thành hốt hoảng: “Cậu nói gì thế? Cậu có bị làm sao không đấy? Cậu bảo chúng tôi chống lại Chính phủ à?”. Tôi đưa Quyết định 18 ra và giải thích: “Anh xem, tại Điều 2 QĐ 18 nói rõ thế này: Chủ đầu tư: Bộ Giao thông vận tải, Đại diện chủ đầu tư: Ban Quản lý dự án đường Hồ Chí Minh.Vậy bây giờ giao vốn về cho các Ban QLKV quản lý thì còn cần gì vai trò của Ban QLDA đường HCM nữa đâu, như vậy khác gì là các anh muốn giải thể Ban HCM?”. Thấy vấn đề trở nên nghiêm trọng, anh Thành lập tức triệu tập cả Vụ Đầu tư lại cùng làm việc với tôi. Sau một hồi bàn bạc, chúng tôi thống nhất: Thuyết phục Bộ trưởng Bộ Tài chính thay đổi ý kiến là trách nhiệm của Vụ Đầu tư, thuyết phục Bộ trưởng Bộ GTVT là nhiệm vụ của Ban HCM, xong rồi mới ra Thông báo kết luận cuộc họp của 2 Bộ trưởng (sau này lâu dần không ai nhắc đến việc phải có Thông báo này nữa). Anh Cẩn nói với tôi: “Lãnh đạo Bộ đồng ý giúp Ban mình rồi đấy!”, tôi sang gặp anh Duy Anh (Vụ trưởng) và anh Hùng (Phó Vụ trưởng) Vụ Tài chính của Bộ báo cáo lại Điều 2 của Quyết định 18, sau đó chị Tố Anh (Phó Vụ trưởng) được giao nhiệm vụ thảo Công thư của Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn gửi Bộ trưởng Nguyễn Sinh Hùng để thống nhất giao cho Ban QLDA đường HCM quản lý vốn đầu tư đường Hồ Chí Minh, các Ban QLKV làm nhiệm vụ quản lý hiện trường thi công trong địa đoạn được phân giao. Để mọi việc được nhanh chóng và thuận lợi, tôi đã trực tiếp dự thảo Công thư này rồi đưa cho chị Tố Anh xem, sửa cho đúng ý và trình Bộ trưởng. Tôi cầm Công thư này qua Bộ TC đưa ngay cho anh Thành, đồng thời “thông qua các kênh ngoại giao đặc biệt” tôi cũng được biết Bộ trưởng Nguyễn Sinh Hùng đã đồng ý với ý kiến tại Công thư nói trên! Thế là đã “xoay chuyển được tình thế” một cách ngoạn mục! Sau này tôi và anh Quí (Phó Vụ trưởng Vụ Đầu tư) ngồi cùng nhau soạn thảo ra Thông tư Liên Bộ TC-GTVT số 59 Quản lý và cấp phát vốn đầu tư cho Dự án đường HCM!

(Còn tiếp)

DHCM6

Kỳ 9. BẮT ĐẦU TỪ HUYỀN THOẠI!
Nhớ anh Phạm Quang Tuyến!
*******
Sáng nay 17/9/2018 tôi đến Nhà tang lễ số 5 Trần Thánh Tông viếng anh Phạm Quang Tuyến nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ GTVT vừa mất. Anh là một trong những Lãnh đạo Bộ GTVT trực tiếp chỉ đạo việc triển khai xây dựng đường Hồ Chí Minh Giai đoạn 1 từ những ngày đầu năm 1997. Xin được kính cẩn nghiêng mình tiễn đưa anh về nơi an nghỉ cuối cùng và cầu mong linh hồn anh sớm được siêu thoát về cõi Vĩnh hằng!
Gặp anh từ những năm 1992-1993 khi đó tôi đang là Giám đốc Ban Quản lý Công trình thuộc Sở GTVT Kon Tum còn anh là Tổng Giám đốc Tổng Công ty Xây dựng Công trình Giao thông I (Cienco 1) thuộc Bộ GTVT. Thời kỳ đó Sở GTVT Kon Tum đang là Chủ đầu tư Dự án Xây dựng cầu Đăk Kroong nằm trên tuyến Kon Tum – Sa Thầy, một Dự án thành phần của Thủy điện YALY đền bù cho tỉnh vì bị ảnh hưởng ngập của vùng lòng hồ. Tham gia đấu thầu Dự án này có 2 anh Cả Đỏ của Bộ GTVT là Cienco 1 và Cienco 8 và đơn vị thắng thầu là Cienco 1 của anh Tuyến. Tôi rất có thiện cảm với anh, một người đàn ông có đôi mắt rất sáng, tư duy sắc sảo và tính tình phóng khoáng, giản dị. Mỗi lần ra Hà Nội công tác lại thấy anh phóng chiếc xe đạp Phượng hoàng đi nhậu cùng anh em trong Sở chúng tôi và uống cho đến khi say mèm mới chịu kết thúc!
Một vài năm sau đó anh được đề bạt làm Thứ trưởng Bộ GTVT. Năm 1997 tôi về nhận công tác tại Văn phòng thường trực Ban Chỉ đạo Nhà nước về Công trình Xa lộ Bắc Nam (sau này chính là đường Hồ Chí Minh) và được trực tiếp làm việc dưới quyền anh! Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn phân công anh chỉ đạo Công trình đặc biệt quan trọng này.
Có thể nói hầu hết những hồ sơ Thiết kế Kỹ thuật và Dự toán của đường Hồ Chí Minh Giai đoạn 1 đều do anh họp thông qua và ký duyệt! Khi Công trình triển khai thi công đồng loạt trên toàn tuyến từ Khe Cò (Hà Tĩnh) vào đến Ngọc Hồi (Kon Tum) anh lại thường xuyên trực tiếp vào công trường chỉ đạo tháo gỡ từ khó khăn nhỏ đến vướng mắc lớn cho các đơn vị tham gia xây dựng nhằm đảm bảo khẩu hiệu thi đua 4 nhất: “Chất lượng nhất, An toàn nhất, Tiến độ nhanh nhất và Tiết kiệm nhất!”. Công trình in đậm dấu ấn của Thứ trưởng Phạm Quang Tuyến rất rõ nét!
Có rất nhiều kỷ niệm với anh, nhưng có lẽ kỷ niệm về việc khởi công đường Hồ Chí Minh đoạn qua Nghệ An thật sâu đậm, khó quên.
Do tính cấp bách và sớm khắc phục hậu quả của 2 trận “Đại hồng thủy” gây nên lụt bão nặng nề ở khu vực miền Trung, Đảng và Nhà nước ta chủ trương cho triển khai đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh giai đoạn 1 theo phương thức giao nhiệm vụ trực tiếp cho các đơn vị thi công đoạn từ Hà Tĩnh vào đến Kon Tum, đoạn từ Nghệ An trở ra đến Xuân Mai Hà Tây (nay là Hà Nội) thực hiện theo phương thức đấu thầu. Tôi được Tổng Giám đốc Hà Đình Cẩn giao nhiệm vụ phối hợp cùng với các Sở GTVT có tuyến đi qua tổ chức đấu thầu lựa chọn đơn vị xây dựng các gói thầu trên đoạn này. Khoảng giữa năm 2001, thời gian đó Giám đốc Sở GTVT Nghệ An là anh Nguyễn Hồng Trường (sau này là Thứ trưởng Bộ GTVT và cũng là người được Bộ trưởng giao nhiệm vụ phụ trách chỉ đạo xây dựng đường Hồ Chí Minh giai đoạn tiếp theo), sau khi đã lựa chọn được nhà thầu, chúng tôi dự kiến sẽ báo cáo Bộ cho khởi công tại khu vực Nghĩa Đàn, nơi mà năm 1960 Bác Hồ đã về thăm Nông trường Quốc doanh Đông Hiếu, nhưng Thứ trưởng Phạm Quang Tuyến lại không đồng ý cho khởi công vì chưa thực sự cấp bách! Tuy nhiên do hào khí của đường HCM nên tỉnh nào cũng muốn khởi công ngay đoạn qua địa phương mình cho nhân dân phấn khởi! Anh Trường nói với tôi: “Mình đã báo cáo với Hội đồng nhân dân tỉnh là sẽ khởi công trong năm nay đoạn đường HCM qua Nghệ An rồi, vì vậy chúng ta phải đề nghị anh Tuyến cho khởi công sớm thôi, Hồng Trường cùng Hồng Sơn phải thuyết phục bằng được Hồng Tuyến nhé!”. Cuối cùng anh Tuyến cũng đã đồng ý và ngày 11/8/2001 với sự tham dự của Ủy viên Bộ Chính trị, Phó thủ tướng Chính Phủ Nguyễn Mạnh Cầm, lễ khởi công đã diễn ra trọng thể tại khu vực Đông Hiếu, Nghĩa Đàn. Hôm đó cơn bão số 5 đang đổ bộ vào Nghệ Tĩnh, tôi đang đi cùng Đội Văn nghệ xung kích đường HCM từ Hà Tỉnh trở ra dự lễ khởi công cứ lo mưa bão ảnh hưởng nhưng rất may, được sự che chở linh thiêng của Cụ Hồ, lúc 10h mưa tạnh hẳn, làm lễ xong hơn 11h mưa lại ào ạt đổ xuống, tuy nhiên lòng dân, lòng người dạt dào phấn khởi vì đường Hồ Chí Minh đi qua quê Bác đã chính thức được khởi công xây dựng!
Nhắc đến kỷ niệm đặc biệt này thay cho nén tâm nhang vĩnh biệt anh Phạm Quang Tuyến, người Lãnh đạo tài ba, người anh tốt bụng và tận tụy của chúng ta!

Kỳ 10. Tác phẩm Hát mãi với Trường Sơn!
https://youtu.be/jc9_5RMEcms
*****

DHCM5
Nhắc đến việc khởi công đường HCM qua địa phận tỉnh Nghệ An khiến tôi không thể không nói đến Tác phẩm âm nhạc có tên Hát mãi với Trường Sơn!
Không bao lâu sau khi khởi công xây dựng đường Hồ Chí Minh Giai đoạn 1, cuối tháng 7 đầu tháng 8 năm 2000, Bộ trưởng Bộ GTVT Lê Ngọc Hoàn quyết định thành lập Đoàn văn nghệ xung kích đi biểu diễn phục vụ các đơn vị thi công xây dựng đường Hồ Chí Minh từ Hà Tĩnh vào đến Kon Tum. Đoàn gồm một số ca sĩ chuyên nghiệp như: Vi Hoa, Hồng Hạnh, Anh Phương (đều là Sĩ quan Quân đội NDVN và sau này họ đều trở thành NSUT), Trung Kiên… và một số ca sĩ không chuyên của Bộ GTVT, do đồng chí Đặng Quốc Ái – Chủ tịch Công đoàn cơ quan Bộ làm Trưởng đoàn. Tôi tham gia Đoàn văn nghệ xung kích với tư cách vừa là Phó Trưởng đoàn, vừa là Diễn viên. Mục đích của chuyến công tác là đem lời ca, tiếng hát góp phần làm “át đi” những khó khăn, vất vả đối với những người thợ xây dựng đường Hồ Chí Minh, để con đường mang tên Bác từ huyền thoại sớm trở thành hiện thực. Quán triệt sâu sắc tinh thần và trách nhiệm của mình, đoàn chúng tôi lên đường với 1 khí thế xung trận của những chiến sĩ Trường Sơn năm xưa. Ngày đi, đêm biểu diễn, không khó khăn, trở ngại nào ngăn nổi bước hành quân của chúng tôi. Đêm thứ 2 chúng tôi được hát với Trường Sơn, hát cho những người thợ xây dựng đường Hồ Chí Minh tại Hương Khê – Hà Tĩnh. Khi chương trình đêm biểu diễn khép lại thì cũng là lúc cơn bão số 5 đổ bộ đến nơi này. Trong lúc mọi người đang lo lắng về sự tàn phá của cơn bão thì Đoàn chúng tôi lại khẩn trương thu xếp hành trang tiếp tục lên đường về Thị xã Hà Tĩnh để tối mai kịp vào Xuân Sơn – Quảng Bình biểu diễn, mặc dù lúc đó đã là gần nửa đêm. Mưa mỗi lúc càng lớn, sức gió mạnh làm cho cây cối hai bên đường đổ ngả nghiêng. Thỉnh thoảng những cơn gió lớn mang theo những đợt mưa nặng hạt thổi roàm roạp vào các cửa kính của xe nghe rợn cả người. Thế nhưng đoàn xe của chúng tôi vẫn băng băng lao đi trong đêm tối mịt mù của núi rừng Trường Sơn. Một điều làm cho tôi rất cảm phục là mặc cho mưa gió bên ngoài gào thét, nhưng mọi người không ai tỏ ra lo lắng hay sợ hãi. Đâu đó trong xe vẫn có người cất giọng khe khẽ những câu hát trong bài ” Đêm Trường Sơn nhớ Bác “. Rồi bất chợt một người, hai người và nhiều người cùng đồng thanh: ” Trường Sơn ơi ! trên đường ta qua … ”. Nhìn đoàn xe đi trong mưa bão và những con người với tinh thần lạc quan yêu đời, tinh thần sắt đá cùng trái tim dũng cảm của những Chiến sỹ – Nghệ sỹ và tấm lòng yêu tha thiết con đường mang tên Bác mới có được tinh thần lạc quan và yêu đời đến như vậy. Đêm đó Đoàn tạm dừng chân tại Thị xã Hà Tĩnh để ngày mai tiếp tục lên đường. Còn tôi theo kế hoạch đã định, sáng hôm sau (11/8/2001) quay ra Nghệ An để dự Lễ khởi công đoạn qua địa phận tỉnh Nghệ An. Trước khi đi, tôi qua chào tạm biệt anh chị em nghệ sỹ, Vi Hoa nhìn tôi rồi nói với giọng buồn buồn: “Anh Sơn ơi, cố gắng quay lại với Đoàn nhé, đừng mang bọn em bỏ giữa đường đấy nhé!”, tôi bảo: “Anh sẽ cố gắng quay lại với Đoàn em ạ.” Theo chương trình công tác, sau khi dự lễ khởi công ở Nghệ An, tôi sẽ quay ra Hà Nội tiếp tục các công việc ở Ban QLDA đường HCM, không đi theo Đoàn văn nghệ xung kích nữa! Tuy nhiên, sau khi nghe tôi báo cáo công việc, anh Cẩn TGĐ đã đồng ý cho tôi quay lại với Đoàn. Tôi gặp Nhà báo Thanh Thủy, một phóng viên gạo cội của Báo Lao Động, biết tôi quay vào đi với Đoàn Văn nghệ xung kích, Nhà báo đề nghị được tham gia để đưa tin, vậy là chúng tôi lên đường ngay chiều hôm đó. Đi trên đường Nhà báo hỏi tôi: “Đồng chí Sơn đã sáng tác được bài hát nào mới cho anh em công nhân làm đường HCM chưa vậy?”, tôi bảo: “Phải có cây đàn ghi ta mới viết được”, Thanh Thủy nói ngay: “Vậy tôi sẽ mua tặng đồng chí cây đàn nhé”. Đến Thị xã Hà Tĩnh Thanh Thủy dẫn tôi đi tìm cửa hàng bán nhạc cụ và bảo tôi chọn cây ghi ta ưng ý nhất! Cám ơn Nhà báo Thanh Thủy rất nhiều! Rồi chúng tôi tiếp tục hành trình vào Quảng Bình. Đến gần Xuân Sơn thì tắc đường do bị ngập bởi nước Sông Son dâng cao sau bão. Được biết Đoàn đã thuê đò của bà con đi vào Xuân Sơn để kịp phục vụ buổi biểu diễn tối nay cho các đơn vị thi công, tôi lập tức thuê đò đi vào ngay. Vào đến nơi cũng đã chiều muộn nhưng cả Đoàn rất vui khi thấy tôi quay lại. Sắp đến giờ biểu diễn cả Đoàn leo lên thùng xe ben của công trường đi đến sân khấu tạm được dựng ngoài trời đúng ngay vị trí Lễ đài hôm khởi công 5/4/2000 trong khuôn viên trường học. Đến nơi đã thấy khá đông anh chị em công nhân các công trường có mặt và ngồi ngay ngắn, trật tự, anh chị em diễn viên ra phía sau sân khấu trang điểm vội vàng rồi lên sân khấu biểu diễn ngay. Cứ xong một tiết mục là có mấy chàng thanh niên chạy lên sân khấu trên tay cầm một cành cây đầy lá bẻ vội trên cây phượng trong sân trường giả làm hoa để tặng các diễn viên nữ với lời nói chân tình: “Em cứ tưởng tượng đây là hoa tươi của Hà Nội nhé, vì ở đây không có hoa để tặng các em!” Mọi người đều rất vui vẻ và cảm động! Đến tiết mục đơn ca của Hồng Hạnh tôi thấy cô ấy kết thúc rất nhanh bài hát và chạy luôn ra phía sau sân khấu, đang ngồi ở hàng ghế đại biểu tôi đi vòng ra ngay và hỏi: “Em sao thế?”, cô ấy nói: “Em đang hát tự dưng có một con thiêu thân lao ngay vào miệng, em phải kìm giọng để không bị ho, cố gắng hát cho xong và chạy ra đây để ho!”. Hát giữa rừng Trường Sơn và gặp cảnh ngộ oái oăm này mới thấy hết được sự nhiệt tình cống hiến của các nghệ sỹ với những người lao động trên công trường của con đường mang tên Bác!
Cả đêm hôm ấy tôi cứ trằn trọc suy nghĩ về những điều mình được nghe, được chứng kiến. Hình ảnh và những tiếng hát của các Nghệ sỹ – Chiến sỹ trong Đoàn văn nghệ xung kích như có một cái gì đó làm cho tôi cảm thấy bồi hồi, xúc động, tôi tự nhủ: “Mình phải viết gì đó để động viên họ chứ!”. Sáng sớm trong đầu tôi chợt ngân lên mấy nốt nhạc và ca từ: …thắp sáng cho ngày mai niềm tin yêu tự hào…Tôi nghĩ ngay đến cách sử dụng nhịp điệu bài hát sao cho phù hợp cả lớp người lớn tuổi mà vẫn đáp ứng được thị hiếu của người trẻ, tôi chọn điệu Valse với nhịp ¾ tha thướt và rộn ràng. Những nốt nhạc vừa chợt đến được sử dụng làm cao trào cho bài hát, bây giờ sẽ viết phần mở đầu sao cho đằm thắm nhẹ nhàng để dẫn dắt giai điệu khớp nối vào cao trào. Thế là miệng thì lẩm nhẩm khe khẽ hát và tự nghe có ổn không, rồi tôi và mọi người đi ăn sáng. Tôi hỏi Vi Hoa: “Em nghe thử xem anh lên quãng 8 như thế này có ổn không nhé …”Con đường mang tên Bác, con đường Hồ Chí Minh; con đường mang tên Bác, con đường Hồ Chí Minh”…”; “Ổn anh ạ!”. Ăn xong chúng tôi lập tức đi chuyển vào Bến Quan Quảng Trị để tối nay biểu diễn ở đoạn đó. Đến nơi cũng đã trưa, ăn cơm xong tôi và anh Ái Trưởng đoàn nghỉ chung 1 phòng, tôi ôm Ghi ta cùng với tập vở dùng để viết nhạc mà tôi luôn mang theo bên mình, vừa khe khẽ đàn vừa ghi ra giấy những nốt nhạc. Anh Ái hỏi: “Cậu làm gì đấy?”; “Em sáng tác bài hát mới anh ạ, anh cứ nghỉ đi, viết xong em sẽ hát cho mà nghe!”. Khoảng 3h chiều thì tôi viết xong bài hát cho Tốp ca HÁT MÃI VỚI TRƯỜNG SƠN v ới l ời đề: Thân tặng Đoàn Văn nghệ xung kích đường Hồ Chí Minh!
Tôi hát cho Trưởng đoàn nghe, rồi phô tô ra làm nhiều bản và gọi mọi người trong Đoàn mỗi người cầm một bản tập hát ngay để kịp biểu diễn luôn tối nay! Tối đó bà con và anh chị em công nhân đến xem khá đông, trời đổ mưa lắc rắc nhưng mọi người đều ngồi trật tự và dùng đủ thứ vật dụng để che mưa, đến 10h chương trình kết thúc nhưng bà con vẫn muốn xem nữa, thế là anh chị em nghệ sỹ lại tiếp tục phục vụ đến hơn 11h đêm mới thôi! Nhắc lại chuyện này để thấy sự thiếu thốn văn hóa văn nghệ đối với nhân dân vùng có đường HCM đi qua, mặc dù chiến tranh đã chấm dứt mấy chục năm rồi. Ngoài những ý nghĩa Chính trị, Kinh tế, Xã hội, An ninh Quốc phòng…đường HCM còn mang một ý nghĩa lớn lao đầy tính Nhân văn: Tri ân Đồng bào dọc 2 bên tuyến đường đã một lòng một dạ đi theo Đảng, theo Bác Hồ trong suốt 2 cuộc kháng chiến trường kỳ chống Pháp và chống Mỹ!
Trở lại với đêm diễn hôm đó ở Bến Quan, đến tiết mục Tốp ca với bài hát Hát mãi với Trường Sơn, Trung Kiên giới thiệu: “Đây là bài hát trẻ nhất thế giới vì vừa mới được Nhạc sỹ Phạm Hồng Sơn sáng tác xong lúc chiều nay mời mọi người thưởng thức” và trong tay mỗi người cầm theo bản nhạc vừa nhìn vào đó vừa hát vang…

Em ơi đi cùng anh
Về thăm Trường Sơn xanh
Đi trên con đường lớn
Con đường vượt thời gian
Đang từng ngày đổi thay

Em ơi hãy cùng anh
Hát mãi với Trường Sơn
Với con đường tương lai
Con đường mang tên Bác
Con đường Hồ Chí Minh
Con đường mang tên Bác
Con đường Hồ Chí Minh

Thắp sáng cho ngày mai
Niềm tin yêu cuộc đời
Mà bao người đi trước
Đang truyền lại mai sau

Hát mãi với Trường Sơn
Tình yêu và tự hào
Em ơi cùng anh nhé
Ta đi dọc Trường Sơn
Hát mãi với Trường Sơn, hát mãi với Trường Sơn, hát mãi…với…Trường…Sơn…

Bài hát đã được nhiều người hưởng ứng và được vang lên trong nhiều Hội nghị, hội diễn, đặc biệt là đã được Nhà hát Ca múa nhạc Quân Đội biểu diễn trong buổi Lễ Kỷ niệm 50 năm đường Hồ Chí Minh 1959-2009 tại Hà Nội cùng với bài hát CON ĐƯỜNG CỦA BÁC ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH mà tôi đã viết từ năm 1989. Bài hát là gạch nối của Trường Sơn Hôm qua với Hôm nay và với Tương lai. Nghệ sỹ Ưu tú Hồng Hạnh nói với tôi: “Mỗi lần hát bài này em chỉ muốn khóc vì cảm động anh ạ.”
Xin được chia sẻ và giới thiệu cùng mọi người những dòng cảm xúc này khi tôi sáng tác ca khúc “Hát mãi với Trường Sơn” tại địa chỉ:
https://youtu.be/jc9_5RMEcms

Kỳ 11. Bác Đỗ Mười!
(Viết ngày 04/10/2018)
*******

dhcm15

Nhờ được tham gia Xây dựng đường Hồ Chí Minh mà tôi có may mắn được gặp Bác Đỗ Mười nhiều lần, lần nào cũng để lại trong tôi những ấn tượng cảm phục, đầy tự hào và tốt đẹp về Trí tuệ, Nhân cách, về sự Bình dị, gần gũi ấm áp và Tầm nhìn Chiến lược của Bác, một con người suốt đời Vì Dân vì Nước! Những ngày này Nhân dân cả nước ta đang thương tiếc vì Bác đã lên đường theo các Bậc Tiền nhân – Thế giới Người Hiền – về cõi Vĩnh Hằng, nhưng qui luật của tạo hóa Sinh Lão Bệnh Tử là vậy không thể khác được! Để tỏ lòng tôn kính Bác Đỗ Mười, chúng ta cùng nhau ôn lại những kỷ niệm về Bác như là thắp một nén Tâm nhang Vĩnh biệt Bác! Với tôi, những kỷ niệm ấy luôn đọng lại mãi trong tâm khảm và nhắc nhở tôi sống và làm việc tốt thêm nữa.
Nhân dịp sinh nhật 85 tuổi của Bác Đỗ Mười, ngày 02/02/2002, anh em chúng tôi đến thăm Bác. Hôm đó cũng đã cận kề tết Nguyên Đán Nhâm Ngọ nên chúng tôi kết hợp cả chúc tết đón Xuân năm mới. Món quà mà chúng tôi mang đến tặng Bác là dò Phong Lan mang từ rừng Trường Sơn về, nơi mà con đường mang tên Bác Hồ như là sợi chỉ đỏ xuyên suốt dãy Trường Sơn hùng vĩ nối liền Bắc Trung Nam đang ngày đêm được những người thợ Công trình hối hả xây dựng. Chúng tôi đến 11 Phạm Đình Hổ và được anh Lê Thanh cảnh vệ và anh Phan Trọng Kính thư ký riêng của Bác bố trí thời gian vào gặp Bác. Bác ôn tồn bắt tay từng người một rồi bảo chúng tôi ngồi xuống để Bác hỏi chuyện. Bác hỏi đến công việc của Dự án đường HCM, đến cuộc sống riêng của anh em tôi, rồi Bác nói rất mộc mạc, đơn giản: “Chúng ta làm đường HCM về phía Tây là để dành đất cho bà con ta làm Nông nghiệp, dân ta chủ yếu là nông dân làm ra lúa gạo để sinh sống, cũng giống như chúng ta phải có cái để ăn, sáng ra cũng phải có bát phở vào bụng mới đủ sức làm việc…”; rồi Bác căn dặn: “Để đường HCM phát huy hiệu quả, các cậu phải khẩn trương lo qui hoạch và xây dựng hệ thống đường xương cá (tức là đường ngang) nối với QL 1A ở phía Đông, tạo điều kiện thông thương cho phát triển kinh tế đất nước!”. Mãi đến năm 2013, sau rất nhiều nỗ lực và cố gắng, qui hoạch hệ thống đường ngang nối với đường Hồ Chí Minh mới được chúng tôi hoàn thành!
Giai đoạn đó Đảng và Nhà nước ta đã định hướng rất rõ: Đường Hồ Chí Minh sẽ là trục dọc xuyên Việt chính yếu trong tương lai, kết hợp với QL 1A ở phía Đông đảm bảo giao thông thông suốt quanh năm từ Bắc vào Nam và từ Nam ra Bắc! Cho nên Bác rất quan tâm đến tiến trình thực hiện Dự án. Biết vậy cho nên mỗi lần đến thăm Bác, lúc thì vào dịp sinh nhật Bác, lúc thì nhân dịp năm mới, tôi luôn luôn chuẩn bị để báo cáo tình hình công việc với Bác và lần nào cũng vậy lại được nghe các ý kiến chỉ đạo rất sát sao, cụ thể của Bác với Dự án. Mỗi lần như vậy tôi thường đề nghị Bác cho chụp ảnh chung với Bác để làm kỷ niệm. Có lần Bác nói vui: “ Chụp ảnh hả? Phải nhanh nhanh chụp ảnh ngay với mấy anh em làm đương Hồ Chí Minh mới được!”.
Hồi còn trẻ tôi đã được nghe nhiều giai thoại về Bác Đỗ Mười, một vị Lãnh đạo sát sao, cụ thể và liêm khiết. Có một giai thoại rất hay thế này: Thời bao cấp, các cửa hàng ăn uống đều là của Nhà nước. Một hôm tại một cửa hàng nọ có một người đàn ông trung niên bước vào cửa hàng và mua 1 bát phở bò, trong cửa hàng lúc đó cũng có vài người đang ăn phở, người đàn ông này cứ ngồi cầm đũa đếm lên đếm xuống mấy lát thịt trong bát phở rồi gọi cô phục vụ đến và nói: “Cô ơi, cũng 1 bát phở như nhau nhưng sao tôi thấy bát phở của anh thanh niên bàn bên thì có nhiều lát thịt bò thế, mà bát phở của tôi chỉ có vài lát là thế nào”? Cô phục vụ gắt lên: “Ông lo mà ăn đi, thắc mắc cái gì!”, người đàn ông nói tiếp: “Phục vụ như thế là không công bằng, cô cho tôi gặp người phụ trách cửa hàng này để tôi hỏi cho ra nhẽ!”. Đến khi người phụ trách ra hỏi thì mới tá hỏa tam tinh: Đó chính là Bác Đỗ Mười, một mình Bác đi “vi hành thực tế” xem cấp dưới làm ăn thế nào để nắm tình hình và để kịp thời chấn chỉnh, uốn nắn những gì chưa đạt yêu cầu! Vì thế dân gian mới có câu vè: “Nằm ngửa thấy Trần Kiên, nằm nghiêng thấy Đỗ Mười là vì thế! (Bác Trần Kiên, nguyên là Bí thư Trung ương Đảng Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương, cũng là một người Lãnh đạo của Đảng ta rất liêm khiết và rất Cách mạng!)…

Bác Đỗ Mười đã đi xa, một trong những người con ưu tú của Đất nước Việt nam yêu dấu đã Vĩnh biệt chúng ta nhưng tấm gương và đạo đức Cách mạng của Bác luôn sống mãi cùng Non sông đất nước và với chúng ta!
***

*Bác Trần Kiên, người Quảng Ngãi, nguyên là Bí thư Trung ương Đảng – Chủ nhiệm Uỷ ban Kiểm tra Trung ương, tham gia Cách mạng từ khởi nghĩa Ba Tơ 1931*.

 

Kỳ 12.
Kỷ niệm không thể nào quên với Bác Đồng Sỹ Nguyên!
(Viết lại vào ngày Bác Nguyên mất 04/04/2019).
Vượt ngầm Ca Tang.
***
Chiều 10/9/2001 khoảng 5h xe chúng tôi vượt ngầm Ca Tang – Quảng Bình. Bác Đồng Sỹ Nguyên, lúc đó là Đặc phái viên của Thủ tướng Chính phủ về đường Hồ Chí Minh, quyết định vượt ngầm trong khi nước lũ đang đổ về cuồn cuộn. Xe Bác đi trước, xe tôi theo sau cách một đoạn chừng dăm chục mét. Nhìn chiếc Land Cruise chở Bác Nguyên hùng dũng lao về phía trước có lúc như chìm hẳn trong dòng nước rồi lại chồm lên và vượt qua được quãng đường ngầm khá dài để sang được bờ bên kia, tôi thốt lên: “Bác Nguyên đúng là người nhà Trời phái xuống để giúp nước giúp dân ta nên xe Bác ấy không bị làm sao cả”. Xe tôi do cậu Trung cầm lái đi được đến giữa ngầm thì khựng lại, chết máy! Nước lũ cứ thế dâng cao ngập cả nóc capo xe, anh em chúng tôi lóp ngóp chui ra khỏi xe lội xuống ngầm tìm cách lên bờ. Tôi và cậu Trung lái xe ở lại bên cạnh chiếc Land Cruise đang ngập dần trong nước lũ và lên bờ sau cùng.
Người dân ở đó kể rằng: Những trường hợp người bị kẹt lũ ở giữa dòng như thế này thì mấy ngày sau phải về tận Đồng Hới cách đó mấy chục cây số để…vớt xác!

Sao lại gọi là Ca Tang nhỉ? Cái tên gọi gợi nên một điều gì đó vừa mơ hồ, vừa xa xôi lại vừa có vẻ u buồn sao đó. Tôi nghe có giai thoại thế này…
Vào những năm sáu mươi của thế kỷ trước, thời kỳ chiến tranh chống Mỹ cứu nước, có một đơn vị bộ đội hành quân qua đây, gặp dòng nước mát giữa trưa hè oi ả, cả đơn vị đã dừng lại để rửa mặt mũi tay chân cho mát mẻ. Bỗng dưng nước lũ ở đâu đổ về ào ào đã cuốn phăng cả đơn vị bộ đội về phía hạ lưu. Từ đó người ta gọi cái ngầm đó là ngầm Khe Tang.
Lâu ngày để tránh bớt cái vẻ tang thương của tên gọi nên mới gọi chệch đi là Ca Tang.
Dòng suối này bắt nguồn từ Lào chảy về Biển Đông. Trong khi bên Việt Nam đang là mùa khô thì bên Lào lại là mùa mưa, do đó nước lũ đổ về trong mùa khô là vì vậy và không ai có thể ngờ nó bất ngờ và tàn khốc đến thế.
Bởi vậy mới nói khi có lũ tràn về thì không kịp chạy thoát mà sẽ bị lũ cuốn trôi về Đồng Hới là vì thế!

Đã nhiều năm trôi qua nhưng mỗi lần nhớ đến Ca Tang tôi lại thấy mình đang ngâm mình trong dòng nước lũ ngập ngang ngực tìm cách thoát thân khỏi bàn tay của “Thần Chết”! Đối diện với cái chết tôi vẫn lạc quan nói với cậu Trung lái xe: số Tử vi nói tớ sống đến 83 tuổi nên chưa chết được đâu, cậu cứ theo tớ là sống! Vào những thời khắc cận kề cái chết, mà lần này đã là lần thứ 2 cũng trùng ngày 10/9, tôi thấy mình bình tĩnh lạ thường, có lẽ là nhờ ở bản tính luôn lạc quan trong mọi hoàn cảnh của mình chăng? Tôi nhìn quanh tìm xem có vật gì để mình bám vào được chống chọi với thác lũ, chỉ thấy lơ thơ mấy ngọn cây nhỏ mọc lên từ cồn cát giữa dòng, lúc ấy cũng đã là điểm tựa để nhắm đến nếu bị lũ cuốn đi. Bất chợt tôi nhớ đến D. sực nhớ đến mấy mảnh vải áo và khăn quàng cô ấy gửi về cho mẹ tôi (vì lần nào đi công tác vào đường Hồ Chí Minh tôi đều ghé qua thăm ba mẹ tôi), tất cả đã bị lũ cuốn trôi mất rồi. Những vật dụng, hành lý tư trang, sách vở trang thiết bị cho công việc như Laptop, máy ảnh…thứ thì bị ngập ướt, thứ thì bị lũ cuốn trôi đi. Tiếc nhất là mấy trăm cuốn sách nhạc Hát mãi với Trường Sơn do Nhà xuất bản Thanh niên phát hành đã bị nước cuốn trôi đi mất, trong cuốn sách ấy có mấy bài hát do tôi sáng tác như Con đường của Bác đường Hồ Chí Minh, Người bạn Cu Ba trên đường Hồ Chí Minh, Hát mãi với Trường Sơn…tôi mang theo xe để tặng anh em công nhân đang lao động quên mình trên công trường. Vậy là công cốc, tiếc ơi là tiếc!
Trở lại với giây phút ngâm mình trong dòng nước lũ cứ mỗi ngày một dâng cao, phía bờ bên kia vọng lại tiếng loa với giọng bác Đồng Sỹ Nguyên: Các chú tìm cách lên bờ ngay đi, không được chần chừ nữa, rất nguy hiểm!
Trước đó Nguyễn Ngọc Quỳnh, phóng viên báo Giao thông vận tải và Lại Xuân Cương, Chuyên viên Văn phòng Chính phủ đã dìu nhau lên bờ ngay khi xe vừa bị ngập; tiếp đó Nguyễn Minh Hải, Trưởng phòng QLDA1 ban QLDA đường HCM cũng đu bám dây cáp của xe tải do anh em công nhân thả xuống kéo lên. Chỉ còn tôi và cậu Trung lái xe ở lại dưới lòng sông tìm cách cứu chiếc xe Land Cruiser trị giá bạc tỷ.
Lúc đó tôi chỉ kịp nghĩ: mình còn ở đây thì anh em sẽ tìm cách cứu mình và cứu cả xe, mình lên trước thì người ta bỏ xe không cứu nữa, mất tài sản Nhà nước.
Anh em thi công cầu Ca Tang, cầu Núng gần đấy huy động xe máy và người tập trung cứu hộ chúng tôi. Xe IFA xuống sông bị ngập chết máy, điều xe bom chở beton ciment xuống cũng ngập chết máy. Cuối cùng họ điều xe xúc bánh xích xuống ngầm dùng gàu xúc đưa chúng tôi lên bờ. Tôi nói với cậu lái xe xúc: phải cứu được xe của anh lên đấy nhé. Hơn một tiếng sau anh em báo cho tôi biết đã cứu được xe lên bờ rồi. Lúc ấy tôi mới thở phào, nhẹ cả người.

Tôi được anh em công nhân đưa lên bờ phía bên này (bên xuất phát) người ướt sũng, quần áo tư trang trôi hết, thế là phải mượn quần áo bảo hộ lao động của anh em công trường thi công cầu Ca Tang (thuộc Công ty Cầu 7 Thăng Long) để thay. Chuyện này rất hay! Chả là hôm sau vào họp ở công trường đoạn trong người ta không cho tôi vào dự họp vì tưởng tôi là công nhân vào đây làm gì…!
Hành trình chuyến đi không thể bị gián đoạn, bác Đồng Sỹ Nguyên thì đang ở bờ bên kia đợi nên chúng tôi phân công cậu Trung ở lại trông xe và tìm cách đưa xe về lại cơ quan ở Hà Nội để sửa chữa, tôi và Hải thuê đò của dân sang bờ bên kia, mượn xe của công trường đi tiếp. Hành trang duy nhất còn sử dụng được là cây đàn ghi ta! Bác Nguyên trêu tôi: Chú Sơn thì chỉ lo cứu cây đàn ghi ta thôi. Và cũng nhờ có cây đàn ghi ta này mà tối hôm đó ở Quì Đạt chúng tôi hát vang những bài ca về Trường Sơn về đường Hồ Chí Minh do tôi sáng tác, quên đi khó khăn hiểm nguy vừa trải qua. Khán giả duy nhất tối hôm đó nghe chúng tôi hát là…bác Đồng Sỹ Nguyên!

Cũng phải nói thêm thế này, cứ mỗi lần Bác Nguyên đi kiểm tra công trường thi công đường Hồ Chí Minh thì thường hay cho anh Trần Kỳ Vân, thư ký riêng, gọi điện cho tôi để thông báo chương trình công tác của Bác và dặn tôi sắp xếp thời gian tháp tùng Bác. Có lần Bác Nguyên nói với tôi: “Chú đi với tôi được vì tính chú điềm đạm, sâu sát công việc, biết quan tâm đến anh em công nhân và các bạn Cu Ba (làm Tư vấn giám sát thi công), vì vậy mỗi lần tôi đi kiểm tra công trường thì chú sắp xếp thời gian thay mặt Ban QLDA đi cùng tôi nhé!”. Thật vinh dự khi được một vị tướng lừng danh, huyền thoại, một nhà Lãnh đạo tài ba quan tâm và đánh giá rất cảm động về mình, cho nên tôi đã rất cố gắng để làm tròn bổn phận của mình đối với công việc, với Công trình quan trọng Quốc gia này và với Bác Đồng Sỹ Nguyên!
Nguyễn Ngọc Quỳnh vừa là nhà báo nhưng cũng vừa là nhà thơ nữa nên đã viết ngay trong đêm bài thơ

VƯỢT CA TANG.

Nước đổ về ngầm giấu cả đường đi
Hướng đã chọn – vượt lên phía trước
Hòn đá nào cản ta tiến bước
Xe khựng lại giữa dòng, mưa xối, lũ dâng
Không chần chừ nào đồng chí chung lưng
Nào cáp, nào xe, nào máy
Xe xích lao chặn đầu dòng chảy
Người thợ công trình vật lộn tử sinh
Chiếc lăng-cu-dơ ngỡ bị nhấn chìm
Lại rưng rưng nắm bàn tay người thợ
Người thợ sau nhiều gian khổ
Nở nụ cười hồn nhiên vô tư
Anh chỉ tiếc tập bài ca nước cuốn
Ký ức còn hát mãi với Trường Sơn.
********

Kỳ 13.
Kỷ niệm không thể nào quên với Bác Đồng Sỹ Nguyên!
(Tiếp theo)

Ngày hôm sau 11/9/2001 là ngày chấn động cả Thế giới với sự kiện quân khủng bố đâm sập toà tháp đôi ở nước Mỹ. Bác Đồng Sỹ Nguyên nói ngắn gọn: “Đó là hậu quả tất yếu mà nước Mỹ phải gánh chịu vì những chính sách áp bức của Mỹ với các nước khác”.

Có một chi tiết vừa cảm động vừa vui xin được kể lại thế này. Trong khi đang cứu hộ người và xe ở dưới ngầm Ca Tang, một cậu thanh niên là công nhân công trường xây dựng cầu Ca Tang, rất tích cực và dũng cảm lăn lộn cùng xe, cáp …tiếp cận xe của chúng tôi, trên người cậu ta chỉ mặc độc cái quần đùi, lúc nước lũ chảy mạnh quá trôi tuột quần đùi luôn, may mà bên trong còn chiếc quần xịp! Khi lên bờ nhìn thấy cậu ấy giắt sau lưng quần một cuốn sách nhạc Hát mãi với Trường Sơn, mọi người chưa kịp hỏi cậu ấy đã vừa cười vừa nói: em thấy cả một đống sách trôi đi không kịp vớt, may mà giữ được một cuốn này làm kỷ niệm!
Thế đấy, cuốn sách giống như phần thưởng cho những công lao khó nhọc, hiểm nguy mà chàng thanh niên ấy không hề biết sợ đã lăn lộn cứu người, cứu xe. Đáng tiếc là tôi không kịp hỏi tên cậu ta. Thanh niên công nhân cầu đường đáng yêu vậy đấy!
Chúng tôi tháp tùng bác Nguyên đi đến tất cả các công trường thi công đường Hồ Chí Minh vào đến tận Kon Tum.

Tôi xin phép Bác về Pleiku thăm ba mẹ tôi, cả đoàn công tác cùng về thăm ba mẹ tôi thật là cảm động. Quà cho ba mẹ tôi mang từ Hà Nội vào đã trôi mất ở ngầm Ca Tang cho nên tình cảm của đoàn công tác là món quà vô giá với ba mẹ tôi. Tôi tự tay lái xe chở anh em về Pleiku để rồi quay lại ngay Kon Tum trong đêm để ngày hôm sau quay về Đà Nẵng và ra Hà Nội bằng máy bay.
Trước khi lên đường đi công tác, anh Nguyễn Ngọc Quỳnh gọi điện thoại cho tôi nói rằng anh được Tổng biên tập báo Giao thông vận tải cử đi với đoàn vì vậy anh liên hệ với tôi để biết lịch trình và cùng đi. Anh Quỳnh hỏi tôi: Quỳnh phải chuẩn bị gì đây anh Sơn? Tôi nói ngắn gọn: Anh hãy chuẩn bị theo 8 chữ TINH THẦN SẮT ĐÁ, TRÁI TIM NHẠY CẢM!
Tôi giải thích: Tinh thần sắt đá để chịu đựng gian khổ; Trái tim nhạy cảm là để viết! Và thực tế đã chứng minh đúng như 8 chữ tôi đã dặn anh Quỳnh. Sau chuyến công tác anh Quỳnh đã viết rất nhiều bài về tình hình thi công trên đường Hồ Chí Minh và mấy bài thơ đăng trên báo Giao thông vận tải, báo Nhân dân…
Nhân chuyến thăm ba mẹ tôi ở Pleiku, Nhà thơ Nguyễn Ngọc Quỳnh đã cảm tác viết bài thơ tặng cho tôi và ba mẹ tôi bài thơ:

 

THOÁNG ĐÊM PLEIKU

 

Những ngọn đèn cao áp xanh cây
Những quả đồi bá vai nhau trầm mặc
Trời đêm buông dịu dàng thầm lặng
Plêiku! Plêiku thao thức cùng con
Con đã vượt qua nghìn cây số đường dài
Đường Trường Sơn năm xưa trong đêm tối
Đường Hồ Chí Minh thênh thang mở lối
Đèo, dốc biết hạ mình trải rộng bươn xa
Plêiku đêm nay con về với mẹ, ba
Hình ảnh thiêng liêng giục con luôn gắng gỏi
Vượt dốc đường xa gối mỏi chân chồn
Và bao dốc vô hình… cho con thử sức
Con đã học bài học của mẹ, của ba dạy con vượt dốc
Của sách vở, của đường đời, của đêm tối qua, của tia nắng mới
Tích góp yêu thương cho ngày mong đợi
Về nơi sinh thành là ba mẹ của con
Trong ánh sáng đêm nay dẫu không thật rõ vuông, tròn
Thì giọng nói con đây là âm thanh của mẹ
Thì vóc dáng con đây là hình bóng của ba
Là quả ngọt, hoa thơm sau tháng năm giặc giã
Con trở về rồi ra đi vội vã
Như kháng chiến năm xưa, ba mẹ mỗi khi…
Với chiếc xe tay con cầm lái
Đi tiếp con đường Tổ quốc dạy con đi ./.

Mỗi lần đọc bài thơ này là tôi lại xúc động đến tuôn trào nước mắt vì thương ba mẹ mình suốt đời tần tảo, vất vả nuôi dạy chúng tôi nên người. Bây giờ già rồi vẫn suốt ngày ngóng đợi con về thăm.
Tôi thích nhất câu thơ: Thì giọng nói con đây là âm thanh của mẹ
Thì vóc dáng con đây là hình bóng của ba…
Câu thơ đã lột tả được nét di truyền chọn lọc của cha mẹ cho con mình.

Đã nhiều năm trôi qua kể từ đêm 10/9/1985 và chiều ngày 10/9 năm 2001 ấy, ngày 10/9 đã như một định mệnh của đời tôi và như là ngày sinh thứ 2, thứ 3…để tôi răn mình hãy cố gắng SỐNG TỐT, NGHĨA TÌNH và thật NHÂN VĂN!
Hôm nay nghe tin Bác Nguyên mất tôi đã không cầm được nước mắt vì nỗi tiếc thương, nên tôi viết lại bài này thay cho lời Vĩnh biệt.
Vĩnh biệt Bác Đồng Sỹ Nguyên, một nhân cách lớn và là tấm gương cho đời sau học tập!

 

Kỳ 14.

(Viết ngày 01/5/2019).

Những ngày tháng 5 lịch sử luôn chứa đựng trong đó những Kỷ niệm đặc biệt, đó là ngày Quốc tế Lao động 01/5, ngày Giải phóng Điện Biên 07/5, ngày Bác Hồ viết Di Chúc 10/5, sinh nhật Bác 19/5, ngày mở đường mòn HCM huyền thoại 19/5…
Nhân dịp này tôi viết lại câu chuyện: Đường Hồ Chí Minh với nhân viên ĐSQ Mỹ!

Một hôm, khoảng giữa năm 2000, nữ Bí thư thứ 2 và Tham tán Thương mại Đại sứ quán Mỹ đến làm việc với Ban QLDA đường Hồ Chí Minh, anh Hà Đình Cẩn TGĐ giao cho tôi tiếp.

Sau khi giới thiệu Dự án với họ, được biết Tổng mức đầu tư Giai đoạn 1 là 5.300 tỷ, tức là vào khoảng hơn 400 triệu USD, họ rất ngạc nhiên: Xây dựng 1.350 km như vậy là quá rẻ!

Một người đặt câu hỏi với tôi: Với giá thành rẻ như vậy phải chăng các ông “bóc lột” nhân công, bắt buộc người dân phải tham gia lao động công ích trên công trường?

Tôi phản ứng ngay lập tức bằng một giọng gay gắt: Tại sao các ngài lại giám xúc phạm đến Lãnh tụ Hồ Chí Minh của chúng tôi? Cụ Hồ đã hi sinh cả cuộc đời để giải phóng cho người dân chúng tôi thoát khỏi kiếp nô lệ thì không thể có chuyện một công trình mang tên Hồ Chí Minh lại đi bóc lột nhân công được! Tôi không cho phép các ngài được nói như thế!

Họ đã phải xin lỗi tôi và nói: Chúng tôi không có ý đó, chỉ là do chưa hiểu vì sao thôi! Tôi giải thích: Đây là công trình được đầu tư xây dựng bằng 100% nội lực trong nước của chúng tôi từ khâu chuẩn bị Dự án, thiết kế kỹ thuật, vật tư, vật liệu, thiết bị, thi công xây lắp…Nếu phải vay vốn Nước ngoài để đầu tư thì sẽ đắt hơn 1,3 lần!

Nghe xong và có lẽ cảm thấy “ngại” vì thấy thái độ quyết liệt của tôi nên họ đã kết thúc sớm và chào tạm biệt!

Sau đó một vài người hỏi tôi: Chúng ta đang cải thiện quan hệ với Mỹ, sao ông lại gay gắt thế? Tôi trả lời: Tôi không cần biết là ai, hễ xúc phạm đến Bác Hồ là tôi “nổ súng” ngay, kể cả đó là người Mỹ!

Nhắc lại chuyện này để thấy rằng, trong mọi mối quan hệ, dù là với ai, thì phải có nguyên tắc: Nghèo thì nghèo cũng phải giữ thể diện Quốc gia để xây dựng và phát triển! Như lời các Cụ xưa nay đã dạy: “Giấy rách phải giữ lấy lề” là vậy!
Với câu chuyện này tôi lại nhớ đến bài thơ ngắn mình đã viết trong một dịp lên Ba Vì viếng Bác năm nào…

 

Xuân về chan chứa bao tình

Non xanh mây trắng thanh bình yên vui.

Con về viếng Bác ngậm ngùi

Tản Viên như cũng nhớ Người trầm tư!
Nén hương thơm đến thẫn thờ,

Nhắc con nhớ mãi bến bờ ơn sâu!

Đường con nối những nhịp cầu,

Giữ cho tên Bác ngàn sau vẫn vàng!
Tên Người là Hồ Chí Minh!

 

Kỳ 15.

Đường Hồ Chí Minh với Vườn Quốc Gia Cúc Phương!

Sau khi đường Hồ Chí Minh giai đoạn 1 khởi công, hồn thiêng Sông Núi vọng vang trên mọi nẻo đường đất nước, tuy nhiên cũng có một số ít người chưa đồng tình với hướng tuyến của con đường mang tính Huyền thoại này, trong đó có đoạn đi qua vùng đệm Vườn Quốc gia Cúc Phương! Xoay quanh câu chuyện này cũng tốn kém khá nhiều thời lượng của báo chí, kể cả của Đài truyền hình Việt nam VTV!

Vào một buổi sáng, lúc ấy tôi đang nghỉ ở nhà vì vừa đi công tác kiểm tra hiện trường thi công đoạn tuyến qua Tây nguyên mới về, khoảng 9h, thấy cậu Xuân lái xe của Tổng Giám đốc Hà Đình Cẩn đến gọi cửa, truyền đạt ý kiến của anh Cẩn: “Tổng Giám đốc yêu cầu anh đến dự họp báo về môi trường đoạn tuyến đi qua Vườn Quốc gia Cúc Phương!”, tôi vội vàng đi ngay, đến nơi đã gần 10h, cuộc họp đã bắt đầu được hơn 1 tiếng giữa đại diện của Ban QLDA đường Hồ Chí Minh là chị Lê Minh Châu, Chánh Văn phòng Ban, cùng với hơn 50 Nhà báo chuyên viết về vấn đề Môi trường do Nhà báo Phạm Huy Hoàn, Tổng biên tập Báo Lao Động lúc ấy, chủ trì. Vừa vào đến nơi, thấy PGS Hà Đình Đức đang phát biểu, đại ý nói rằng: Nếu làm đường đi qua đây thì các loài Linh trưởng quí hiếm sẽ không dám xuống sông Bưởi uống nước, hoặc qua lại nơi này! Thấy tôi đến dự, Ban tổ chức mời tôi phát biểu. Hiểu tính chất cuộc họp báo, cho nên tôi vào thẳng vấn đề luôn: “Từ sáng đến giờ tôi không được dự họp và nghe các ý kiến đã phát biểu, tôi chỉ đề nghị thế này: Tôi thấy các Nhà báo chưa thật công bằng lắm, cứ lo các con vật quí hiếm ăn ở đâu, uống ở đâu, sống ở đâu…mà chưa thấy quan tâm đến 28 triệu đồng bào thuộc 34 dân tộc sống dọc theo 2 bên đường Hồ Chí Minh suốt 2 cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ một lòng đi theo Đảng, theo Bác Hồ, ăn ở đâu, sống thế nào?”. Tôi vừa dứt lời, hơn 3 chục Nhà báo đứng dậy ra về ngay, có lẽ họ đã hiểu được đầy đủ các thông tin xung quanh câu chuyện này!

Có Nhà báo hỏi tôi: “Anh nghĩ sao về việc xây dựng cầu Thăng Long vừa xong chưa phát huy tác dụng đã phải làm ngay cầu Chương Dương?”. Suy nghĩ giây lát tôi trả lời: “Theo tôi được biết, Thủ đô Paris của nước Pháp cũng đã có mười mấy chiếc cầu bắc qua sông Xen, vì vậy khi điều kiện kinh tế cho phép chúng ta sẽ còn tiếp tục xây dựng thêm nhiều cầu nữa, trước mắt là các cầu như anh đã nêu!”. Nhà báo cao giọng: “Ý tôi là chưa cần thiết mà đã làm ấy!”, tôi nói: “Cầu nào cũng cần thiết cả đấy chứ!”.  Quả nhiên từ đó đến nay, sau 18 19 năm Hà Nội đã xây dựng thêm nhiều chiếc cầu qua sông Hồng: Cầu Thanh Trì, cầu Vĩnh Tuy, cầu Nhật Tân…những chiếc cầu này góp phần làm cho Hà Nội khang trang và hiện đại hơn xưa.

Kết thúc buổi họp báo, Biên tập viên Thanh Lan của Đài truyền hình Việt Nam  VTV gặp tôi và đưa ra đề nghị: Mời anh tối nay lên Đài truyền hình tham gia tọa đàm về vấn đề chúng ta đã họp sáng nay! Tôi nói: Việc này tôi phải báo cáo Bộ GTVT đã rồi mới có thể nhận lời được! Tôi về ngay Văn phòng Bộ, vào báo cáo trực tiếp với Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn toàn bộ nội dung họp báo sáng nay và đề nghị của VTV, Bộ trưởng cười và bảo tôi: “Tôi thấy cậu nói như vậy là được đấy, cứ lên trên VTV tọa đàm đi, nếu có nói gì chưa đúng thì tớ sửa cho, đừng lo!”. Thế là tối hôm đó tôi lên trường quay của VTV tham gia tọa đàm về đoạn tuyến đường Hồ Chí Minh qua Vườn Quốc gia Cúc Phương! Cùng dự có Giám đốc Vườn Quốc gia Cúc Phương, đại diện Tổng cục Lâm nghiệp, BTV Thanh Lan. Trong quá trình thảo luận, đến lúc BTV nêu ý kiến: “Phải chăng đường Hồ Chí Minh đã vi phạm Pháp lệnh Bảo vệ rừng khi đi qua Vườn QG Cúc Phương?”, tôi bình tĩnh trả lời: “Đoạn tuyến đi qua vùng đệm Vườn Quốc gia Cúc Phương đã được hình thành từ thời Pháp thuộc. Trong chiến tranh chống Mỹ, đoạn đường này là một đoạn thuộc đường Trường Sơn A. Sau này giao cho tỉnh Thanh Hóa quản lý và đặt tên là Tỉnh lộ 437. Tỉnh lộ này nối với QL 12B đi Hòa Bình và nối với QL 15, là đường độc đạo và là đường phân lũ cho vùng hạ lưu sông Hồng vào sông Đáy, bảo vệ an toàn cho Thủ đô Hà nội. Đoạn này đi qua vùng bãi sông, đồi trọc, thuộc phạm vi vùng đệm trong qui hoạch của Vườn Quốc gia Cúc Phương (khu vực chính ở Ninh Bình). Cho nên việc đầu tư cải tạo, nâng cấp đoạn này, kết hợp với việc trồng rừng dọc 2 bên tuyến sẽ góp phần cải thiện tốt hơn môi trường, sinh thái. Như vậy đoạn đường này đã có trước khi Vườn QG được qui hoạch vào khoảng năm 1958. Nói về Pháp lệnh thì chúng tôi cũng có Pháp lệnh bảo vệ Công trình giao thông, đáng lẽ ra khi qui hoạch Vườn QG Cúc Phương bên Lâm nghiệp phải hỏi ý kiến Giao thông chúng tôi chứ, đường tôi có trước cơ mà! Tuy nhiên, Vườn hay đường đều là của Quốc gia, chúng ta phải làm sao cùng nhau có trách nhiệm bảo vệ và phát huy được cho công cuộc phát triển Đất nước mới là điều quan trọng!”. Kết thúc buổi tọa đàm, tôi bước ra cửa, nghe mấy chị làm kỹ thuật của VTV trao đổi: “Nghe anh nói như vậy là chúng tôi yên tâm rồi, không lo đường Hồ Chí Minh vi phạm môi trường nữa”. Sáng hôm sau, tôi sang bên phố Dã Tượng cạnh bộ GTVT ăn sáng và uống cà phê, khi thanh toán tiền thì chị chủ quán không lấy tiền, tôi ngạc nhiên hỏi: “Sao lại không lấy tiền?”, chị mỉm cười và nói: ”Tôi chiêu đãi anh vì thấy tối hôm qua anh trả lời trên Truyền hình hay quá, họ cứ làm như là đường Hồ Chí Minh vi phạm môi trường ấy, phải thế mới được!”, dân mình đáng yêu vậy đó! Một vài anh em cùng công tác trong Bộ cũng bảo tôi là “ Cậu giỏi hùng biện đấy, khi thấy họ đưa Pháp lệnh Bảo vệ rừng ra cứ tưởng cậu “bí” chứ, thế mà cũng nhớ được Pháp lệnh Bảo vệ Công trình Giao thông để đáp lại kịp thời”. Qua đây để thấy rằng mọi người dân Việt Nam đều rất quan tâm đến công việc xây dựng đường Hồ Chí Minh giai đoạn 1.

Đoạn tuyến đi qua vùng đệm Vườn QG Cúc Phương dài khoảng 7,5 km chạy dọc theo bờ Tây sông Bưởi, bám theo tỉnh lộ 437 nối từ Vụ Bản, Hòa Bình đến Thạch Thành, Thanh Hóa. Đơn vị được giao nhiệm vụ thiết kế kỹ thuật (TKKT) là Tổng Công ty Tư vấn thiết kế GTVT (TEDI). Phương án ban đầu là kết hợp xây dựng 3,6 km cầu cạn với đắp nền đường phần còn lại, với Tổng mức đầu tư khoảng 370 tỷ đồng. Tuy nhiên, sau đó Bác Võ Văn Kiệt và Bác Đồng Sỹ Nguyên không đồng tình với phương án này vì quá đắt, thế là phải tiếp tục nghiên cứu để hài hòa giữa biện pháp bảo vệ môi trường và chi phí xây dựng. Cuối cùng phương án được Bộ GTVT lựa chọn báo cáo Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chỉ còn 960 m cầu cạn (6 vị trí) kết hợp với đắp tôn cao nền đường bằng rọ đá lưới Maccaferri, kinh phí xây dựng vào khoảng 200 tỷ, giảm được gần 50% kinh phí so với phương án ban đầu! Bây giờ đoạn tuyến đi qua đây uốn lượn thật là đẹp, thậm chí có thể nói là rất…nên thơ!

Kỳ 16.
Trình Quốc hội thông qua Chủ trương đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh!

Sau hơn 18 năm đầu tư và xây dựng đường Hồ Chí Minh thời kỳ Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa,kể từ tháng 4/2000 đến nay, con đường gần như đã được nối thông ở qui mô 2 làn xe từ điểm đầu Pác Bó, Cao Bằng trải dọc theo hình hài đất nước hình chữ S về đến điểm cuối Đất Mũi, Cà Mau với chiều dài (theo Qui hoạch) khoảng 2.499 Km và nhánh Tây khoảng 684 Km. Một số đoạn đường được xây dựng mới, nhiều đoạn tận dụng lại đường hiện hữu được nâng cấp cho khang trang phù hợp với điều kiện kinh tế của Quốc gia, có vốn được đầu tư đến đâu thì hoàn chỉnh đến đó. Sau này tiếp tục xây dựng con đường trở thành trục dọc Cao tốc phía Tây hòa ca với Cao tốc Bắc Nam phía Đông tạo thành những động lực cho nền Kinh tế đất nước phát triển. Đường Hồ Chí Minh được xây dựng, nâng cấp đến đâu nhân dân dọc 2 bên tuyến đường có điều kiện đi lại, làm ăn sinh sống; điều kiện Kinh tế, Văn hóa, Xã hội phát triển vượt lên nhiều lần so với trước đây là thấy rõ. Con đường là nghĩa cử tri ân của Đảng và Nhà nước ta với Đồng bào đã một lòng một dạ theo Đảng, theo Bác Hồ suốt mấy cuộc kháng chiến trường kỳ để có được một Việt Nam Hòa Bình, Thống nhất, Phát triển! Và, con đường mang tên Bác Hồ kính yêu cũng đã được vinh danh trong chương trình Vinh quang Việt Nam năm 2018. Điều đó nói lên tầm vóc, thể hiện quyết sách đúng đắn hợp lòng Dân của Đảng và Nhà nước ta!
Thế nhưng, để có được con đường như của hôm nay và cho cả tương lai sau này, những người làm công việc chuẩn bị cho Dự án, chuẩn bị các thủ tục Pháp lý vững chắc cho Công trình quan trọng Quốc gia này, đã phải làm việc cật lực không quản ngày đêm, những con người giỏi thao lược, quyết liệt, ” thắng không kiêu bại không nản” đã tận tụy hết sức mình để Dự án được phê duyệt, cấp vốn đầu tư xây dựng từ những ngày đầu tiên cũng cần được viết lại để trân trọng những đóng góp rất có ý nghĩa này.

Như chúng ta đã biết, ngày 5/4/2000, Thủ tướng Chính phủ đã phát lệnh khởi công dự án đường Hồ Chí Minh Giai đoạn 1 tại Xuân Sơn (Quảng Bình), sự kiện trọng đại này đã gây xúc động lớn cho nhân dân, nhất là các thế hệ cựu chiến binh tham gia kháng chiến chống Mỹ cứu nước và các Đại biểu Quốc hội, thậm chí có Đại biểu đã bức xúc đặt câu hỏi: Tại sao một dự án quan trọng thế, gây xúc động thế mà Chính phủ lại không trình Quốc hội để xem xét, thông qua mà đã khởi công xây dựng? Trước yêu cầu này, Bộ trưởng Bộ GTVT Lê Ngọc Hoàn đã giao cho Ban QLDA đường Hồ Chí Minh chuẩn bị báo cáo giải trình Quốc hội,
anh Cẩn giao cho tôi dự thảo và trực tiếp xin ý kiến Bộ trưởng. Khi đó, anh em trong Ban đã trăn trở rất nhiều vì thấy rằng đây là dự án đặc biệt quan trọng, dù về mặt qui mô của dự án khi ấy còn rất khiêm tốn, với chiều dài khoảng 1.350km (tuyến chính từ Xuân Mai, Hà Tây vào đến Ngọc Hồi, Kon Tum  dài khoảng 850 km và nhánh Tây từ Khe Gát, Quảng Bình đi Khe Sanh – Đăk Rông, Quảng Trị đến Thạnh Mỹ, Quảng Nam dài khoảng 500 km), tổng mức khoảng 5.300 tỷ đồng. Tuy lúc đó chưa có Nghị quyết về việc đưa ra tiêu chuẩn công trình quan trọng Quốc gia phải trình Quốc hội, nhưng Dự án đường Hồ Chí Minh lại rất quan trọng vì nó gắn với chính trị, gắn với huyền thoại nên mình phải trình bày thế nào để thuyết phục được các đại biểu Quốc hội, đồng thời phù hợp với tính chất quan trọng của dự án. Sau nhiều lần chỉnh sửa, thảo luận trên tinh thần chỉ đạo xuyên suốt là phải hết sức cấp bách, cấp thiết thì mới làm giai đoạn 1, còn toàn thể dự án sẽ xin Chủ trương đầu tư của Quốc hội sau. Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ GTVT thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày báo cáo và yêu cầu sớm hoàn chỉnh Dự án tổng thể để trình Quốc hội phê chuẩn. Đồng thời với việc triển khai xây dựng giai đoạn 1 của Dự án, Bộ GTVT giao cho Ban Quản lý Dự án (QLDA) đường Hồ Chí Minh lập báo cáo nghiên cứu khả thi hoàn chỉnh toàn tuyến theo quy hoạch để trình Quốc hội. Thực hiện nhiệm vụ, từ năm 2002 đến nửa đầu năm 2004 Ban QLDA đường Hồ Chí Minh đã chuẩn bị các tài liệu cần thiết phục vụ cho công việc này. Tại kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XI,  báo cáo đã được gửi tới các đại biểu Quốc hội, song chưa được đưa vào chương trình chính thức của kỳ họp vì việc chuẩn bị báo cáo chưa thật đầy đủ, nội dung chưa đáp ứng được các tiêu chí mà Nghị quyết số 05/1997/QH10 về tiêu chuẩn các công trình quan trọng Quốc gia đã đề ra.

Rút kinh nghiệm qua các lần trình báo cáo ra Quốc hội tại các kỳ họp trước, nên việc chuẩn bị báo cáo để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 6 tổ chức vào cuối năm 2004 đã được bộ GTVT và Ban QLDA đường Hồ Chí Minh hết sức quan tâm. Ngày 03/9/2004 Ban QLDA đường Hồ Chí Minh đã tổ chức họp với sự tham gia của Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chính phủ và các Cục, Vụ liên quan trong bộ để góp ý nội dung dự thảo báo cáo đã được tôi với cương vị là Tổng Giám đốc  chuẩn bị (Lúc này anh Hà Đình Cẩn đã nghỉ chế độ và tôi đảm nhiệm thay anh làm Tổng Giám đốc từ tháng 2/2004). Và, ngày 03/9/2004 được đánh dấu là ngày đầu tiên của “chiến dịch 90 ngày đêm” kể từ lúc chuẩn bị báo cáo đến khi Chủ tịch Quốc hội ký Nghị quyết Chủ trương đầu tư đường Hồ Chí Minh ngày 03/12/2004.

Trên cơ sở các ý kiến tham gia góp ý của các đồng chí đại biểu tham dự họp về nội dung của báo cáo cũng như trình tự triển khai thực hiện, Ban đã khẩn trương điều chỉnh, cập nhật bổ sung thêm một số ý  để hoàn chỉnh nội dung của dự thảo báo cáo (dự thảo lần 2), chuẩn bị báo cáo Thường trực Chính phủ thông qua trước khi báo cáo Uỷ ban KHCN & MT của Quốc hội dự kiến vào đầu tháng 10 năm 2004.

Một vấn đề hết sức khó khăn là do thời điểm cuối tháng 9 đầu tháng 10/2004 lịch làm việc Thủ tướng Phan Văn Khải đã hoàn toàn kín thời gian nên chưa thể xếp lịch họp Thường trực Chính phủ để thông qua báo cáo; bên cạnh đó việc cập nhật các vấn đề trong quá trình thực hiện dự án đã có sự thay đổi so với thời điểm trước đó, đặc biệt là tổng mức đầu tư của Dự án Tổng thể đã lên tới khoảng 33.000 tỷ. Rất may, nhờ sự quan tâm giúp đỡ của các đồng chí Lãnh đạo nên lịch họp của Thường trực Chính phủ nghe Bộ GTVT báo cáo về Dự án tổng thể đường Hồ Chí Minh được bố trí vào hồi 6h30’ sáng ngày 05/10/2004 trước ngày phải báo cáo UB KHCN&MT QH đúng 2 ngày. Nhận được giấy mời họp, cả đêm hôm đó  anh  chị em trong Ban đã gần  như thức trắng đêm hòan tất công tác chuẩn bị tài liệu để 5h00’ sáng hôm sau có đủ tài liệu phục vụ cho cuộc họp. Đúng 5h00’ sáng đoàn xe chở anh em chúng tôi xuất phát từ sân 80 Trần Hưng Đạo đi lên VPCP. Sự kiện này đặc biệt ở chỗ: cả đoàn chúng tôi cùng ăn sáng tại VPCP với Thủ tướng Phan Văn Khải cùng 3 Phó Thủ tướng: Nguyến Tấn Dũng, Vũ Khoan và Phạm Gia Khiêm và các đồng chí Lãnh đạo Bộ KHĐT, Bộ TC, vừa ăn vừa nói chuyện vui vẻ, ấm cúng như trong một gia đình vậy! Đúng 6h30’ cuộc họp bắt đầu, sau khi nghe Bộ trưởng Đào Đình Bình trình bày báo cáo cùng với sự tham gia ý kiến của các Phó Thủ tướng, của các Bộ, Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Khải đã đồng ý về nguyên tắc nội dung của dự thảo báo cáo và giao cho Bộ trưởng bộ GTVT chỉ đạo khẩn trương hoàn thiện và ký thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ báo cáo Uỷ ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội. Ngay sau đó với một khí thế hết sức khẩn trương,  Ban QLDA đường Hồ Chí Minh đã nhanh chóng chuẩn bị tài liệu phục vụ cho buổi báo cáo tại Phiên họp toàn thể lần thứ 7 của UB KHCN&MT của Quốc hội vào ngày 07/10/2004 ở Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng. Tại Phiên họp này, Thứ trưởng Bộ GTVT Ngô Thịnh Đức đã trình bày báo cáo và đã được đa số các thành viên trong UB đồng ý tán thành và tiếp đó         sáng ngày 12/10/2004, tại Phiên họp thứ 23 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng Đào Đình Bình thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ đã trình bày báo cáo số 1473/CP-CN về Dự án tổng thể đường Hồ Chí Minh. Nhờ công tác chuẩn bị tài liệu hết sức chu đáo, có tính thuyết phục cao của báo cáo và sự lý giải hợp lý hợp tình trước những câu hỏi chất vấn của các thành viên trong Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn Yểu đã thống nhất kết luận đồng ý đưa nội dung báo cáo Dự án tổng thể đường Hồ Chí Minh vào chương trình chính thức của Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 6, đồng thời đề nghị UB KHCN&MT chuẩn bị báo cáo thẩm tra chính thức và dự thảo Nghị quyết về Chủ trương đầu tư xây dựng toàn tuyến đường Hồ Chí Minh.

 

Kỳ 17.

Tiếp đó, trong vòng 13 ngày chúng tôi đã chỉnh sửa và in ấn gần 1000 bộ báo cáo Quốc hội và 150 bộ báo cáo giải trình 19 vấn đề mà UB KHCN&MT của Quốc hội đã nêu cũng như các tài liệu liên quan. Trong suốt thời gian này gần như hôm nào những cán bộ của Ban trong tổ chuẩn bị báo cáo đều làm việc cật lực từ 7 giờ sáng đến 10 giờ đêm mới nghỉ. Là người trực tiếp soạn thảo các báo cáo từ đầu đến cuối nên tôi hiểu rằng lúc này đây, hơn bao giờ hết phải tập trung trí lực cao độ cho “chiến dịch” cuối cùng  nên trong thời gian làm việc tại cơ quan gần như tôi không rời khỏi bàn máy tính; thậm chí có hôm trong giấc ngủ tôi còn mơ thấy chỗ sai trong báo cáo, sáng hôm sau xem lại thấy sai thật và kịp thời chỉnh sửa! Đến ngày 15/10/2004, việc hoàn chỉnh nội dung báo cáo trình Quốc hội đã xong (dự thảo lần 3), sau đó dự thảo báo cáo được gửi để xin ý kiến tham gia đóng góp của một số đồng chí Lãnh đạo ở Văn phòng Quốc hội (đ/c Nguyễn Đức Hiền – Phó chủ nhiệm), Văn phòng Chính phủ (đ/c Phạm Quang Minh (đã mất) – Phó vụ trưởng Vụ Công nghiệp), bộ KHĐT (đ/c Cao Văn Bản – Vụ trưởng Vụ Thẩm định)….trước khi báo cáo Bộ trưởng xem xét và ký trình. Các ý kiến tham gia của các đồng chí nói trên thực sự quý giá và hữu ích, góp phần to lớn vào thành quả đạt được sau này. Đúng ngày 27/10/2004, báo cáo chính thức số 1581/CP-CN ngày 22/10/2004 về dự án tổng thể đường Hồ Chí Minh đã được nộp tại Văn phòng Quốc hội và được chuyển đến cho các đại biểu Quốc hội.

Song song với đó, từ ngày 21 – 22/10/2004, tôi và một số anh chị em trong Ban QLDA đường Hồ Chí Minh đã tổ chức chuyến đi kiểm tra hiện trường đoạn từ Hòa Lạc, Hà Tây đến Thanh Thủy, Nghệ An với sự tham gia của các đồng chí Lãnh đạo và chuyên viên của UB KHCN&MT  và UB Kinh tế và Ngân sách của Quốc hội. Đi trên đường Hồ Chí Minh vừa được thảm nhựa phẳng lỳ, bóng láng cũng như tận mắt chứng kiến khí thế thi công sôi nổi và hăng say trên công trường của các đơn vị tham gia xây dựng đường Hồ Chí Minh, các đồng chí trong đoàn không khỏi xúc động và hiểu thêm nhiều về Dự án. Trong điều kiện thi công khó khăn về mọi mặt thế mà trong một thời gian ngắn các lực lượng tham gia xây dựng con đường đã thực hiện một khối lượng công việc đồ sộ đến như vậy, quả là đáng khâm phục. Có đồng chí còn nói vui rằng: “được đi trên đường Hồ Chí Minh hôm nay cứ ngỡ là đang trong đoàn quân tiến vào giải phóng miền Nam trên đường mòn Hồ Chí Minh năm xưa”. Sáng ngày 30/10/2004, Thứ trưởng Ngô Thịnh Đức thay mặt Bộ GTVT giải trình 19 vấn đề mà UB KHCN&MT của Quốc hội đã nêu cũng như trả lời các ý kiến chất vấn của các đại biểu trong cuộc họp của UB tại Hà Nội. Kết luận cuộc họp, đồng chí Hồ Đức Việt Chủ nhiệm Ủy ban đã đồng tình, thống nhất với các ý kiến giải trình của bộ GTVT, trên cơ sở đó sẽ có báo cáo thẩm tra chính thức về Dự án tổng thể đường Hồ Chí Minh.
Vào ngày quan trọng nhất, sáng ngày 05/11/2004, thay mặt Chính phủ, thừa uỷ quyền Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Đào Đình Bình đã đọc Tờ trình về Dự án tổng thể đường Hồ Chí Minh trước phiên họp toàn thể tại hội trường Quốc hội, tiếp đó là Chủ nhiệm UB KHCN&MT của Quốc hội Hồ Đức Việt đọc báo cáo thẩm tra chính thức về Dự án tổng thể đường Hồ Chí Minh. Buổi chiều các đại biểu tiến hành thảo luận tại tổ, hầu hết các đại biểu đều nhất trí việc Quốc hội  bỏ phiếu thông qua Nghị quyết về Chủ trương đầu tư. Tuy vậy vẫn còn một số đại biểu chưa thực sự đồng tình với lý do tại sao sau gần 5 năm đến bây giờ Chính phủ mới báo cáo trước Quốc hội hoặc lý do là chưa đủ điều kiện cần thiết để Quốc hội bỏ phiếu thông qua Nghị quyết tại kỳ họp lần này…Đến ngày 13/11/2004, thảo luận tại hội trường, tất cả các ý kiến phát biều của các đoàn đại biểu quốc hội đều thống nhất đề nghị Quốc hội có Nghị quyết về Chủ trương đầu tư Dự án đường Hồ Chí Minh song cần làm rõ thêm một số vấn đề thắc mắc của một số đại biểu.

Có một chi tiết quan trọng là các Sở GTVT có đừơng Hồ Chí Minh đi qua, theo đề nghị của Ban QLDA đường Hồ Chí Minh, đã có báo cáo cho đoàn đại biểu của tỉnh mình hiểu rõ về Dự án cho nên các đại biểu phần lớn đều đồng tình ủng hộ. Tuy nhiên về mặt truyền thông, chúng tôi cũng đã đề nghị Đài truyền hình Việt Nam VTV và Đài Truyền hình Hà Nội công chiếu hai tập phim về đường Trường Sơn – đường Hồ Chí Minh với thời lượng phát sóng 77 phút, Tập 1 có nhan đề “Điểm tựa muôn đời” và Tập 2  “Những chặng đường trùng bước lên nhau”. Nội dung phim đã thực sự gây nên sự xúc động trong lòng mọi người.

Chúng tôi bắt tay vào việc chuẩn bị báo cáo tiếp thu, giải trình và làm rõ một số vấn đề mà các đại biểu quốc hội đã nêu ra, tổng số các ý kiến theo tổng hợp của đoàn thư ký quốc hội kể cả các ý kiến của UB KHCN&MT là 92 ý kiến và được chia thành 12 nhóm vấn đề yêu cầu Chính phủ mà trực tiếp là bộ GTVT trả lời. Cũng như các lần trước, trên cơ sở báo cáo ban đầu và các ý kiến tham gia của một số đồng chí ở VPQH, VPCP và đặc biệt còn có ý kiến góp ý của đích thân đồng chí Hồ Đức Việt cho nên nội dung của báo cáo đã được trình bày một cách ngắn gọn nhưng vẫn đủ ý làm sáng tỏ các vấn đề mà các đại biểu quốc hội đã chất vấn và được chuyển đến tay các đại biểu vào ngày 22/10/2004. Đồng thời, do thời gian có hạn nên chúng tôi còn chuẩn bị thêm báo cáo tóm tắt với 4 nhóm vấn đề chính để Bộ trưởng Đào Đình Bình báo cáo trước Quốc hội.

 

Kỳ 18.
(Kỳ cuối).

Đúng 7h00’ sáng ngày 25/11/2004, vẫn tại sân Văn phòng bộ GTVT – 80 Trần Hưng Đạo, đoàn xe đưa chúng tôi (những người được vinh dự chứng kiến thời khắc lịch sử khi Quốc hội bỏ phiếu thông qua Nghị quyết về Chủ trương đầu tư đường Hồ Chí Minh) về Hội trường Ba Đình lịch sử trong sự hồi hộp nhưng tràn đầy hy vọng mãnh liệt về kết quả tốt đẹp buổi họp trong ngày hôm nay. Theo thứ tự thì báo cáo tiếp thu, giải trình về Dự án tổng thể đường Hồ Chí Minh là vấn đề thứ tư trong trương chình làm việc buổi sáng, ngồi nghe 3 vấn đề trước đang được báo cáo chúng tôi thấy sao mà dài đến thế! Sau giờ nghỉ giải lao, Bộ trưởng Đào Đình Bình thong thả bước lên bục để đọc báo cáo tiếp thu, giải trình về Dự án tổng thể đường Hồ Chí Minh, tiếp theo đồng chí Hồ Đức Việt đã đọc báo cáo tiếp thu giải trình dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về Dự án tổng thể đường Hồ Chí Minh và thay mặt đoàn thư ký đồng chí Nghiêm Vũ Khải đứng lên đọc dự thảo Nghị quyết, sau cùng là một số ý kiến của các đại biểu quốc hội. Thời điểm các đại biểu quốc hội tiến hành bỏ phiếu thông qua Nghị quyết. Lúc này đây các thành viên trong đoàn chúng tôi gần như nín thở để theo dõi diễn biến của tiến trình bỏ phiếu, các con số lần lượt nhảy qua cho đến khi nó vượt qua mức 50% và dừng tại số 77,17% thì cả đoàn chúng tôi cùng bật dậy mừng vui khôn xiết! Tôi ôm chầm Thứ trưởng Ngô Thịnh Đức đang ngồi bên cạnh và rơm rớm nước mắt vì hạnh phúc. Bao vất vả mệt nhọc của những ngày qua đã được Quốc hội phê chuẩn!

Tôi bước ra ngoài Hội trường, lúc ấy tự dưng có mưa bụi lất phất tỏa bay, tôi nhìn sang phía Lăng Bác Hồ và nói với anh em: “Bác Hồ ở bên kia chắc là đang cảm động vì Quốc hội đã thống nhất thông qua Chủ trương đầu tư Dự án mang tên Người nên mới làm ra mưa thế này đấy”!
   Việc chuẩn bị tài liệu để trình ra Quốc hội theo tổng hợp của đoàn thư ký quốc hội đối với ý kiến của các đoàn đại biểu quốc hội “hầu hết các ý kiến đánh giá Dự án tổng thể đường Hồ Chí Minh đã được các cơ quan chuẩn bị tốt, tài liệu được chuẩn bị đầy đủ; đưa ra được phương án phù hợp với tình hình và điều kiện của nước ta trong giai đoạn hiện tại, giúp các đại biểu quốc hội có cơ sở trong việc xem xét, quyết định; dự án đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nước, mang ý nghĩa lịch sử và giá trị đối với quốc phòng cao….. dự án được đưa vào thảo luận và thông qua trước quốc hội là hợp với lòng dân, thể hiện sự công khai, dân chủ trong đầu tư xây dựng cơ bản…”.

Ngày 3/12/2004, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An đã ký Nghị quyết số 38/2004/QH11 về Chủ trương đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh với điểm đầu của tuyến đường từ Pác Bó (tỉnh Cao Bằng) và điểm cuối là Đất Mũi (tỉnh Cà Mau). Đường Hồ Chí Minh sẽ đi qua gần 30 tỉnh, thành phố trong cả nước với quy mô, tiêu chuẩn kỹ thuật: mặt cắt ngang đường được quy hoạch theo từng đoạn với quy mô từ 2 đến 8 làn xe. Nghị quyết này là cơ sở Pháp lý vũng chắc để triển khai thực hiện của Dự án cho đến khi hoàn thành!

Do khó khăn về nguồn vốn đầu tư cho Công trình quan trọng Quốc gia này, cho nên đến năm 2013 Quốc hội Khóa XIII căn cứ vào đề nghị của Bộ GTVT (do Ban QLDA đường Hồ Chí Minh chuẩn bị nội dung báo cáo) và Chính phủ, đã ban hành Nghị quyết 66/2013/QH13 điều chỉnh và giải pháp nhằm tiếp tục thực hiện có hiệu quả Chủ trương đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh theo Nghị quyết 38/2004/QH11, trong đó đã chuẩn bị khá đầy đủ nguồn vốn để nối thông ở qui mô 2 làn xe từ điểm đầu Pác Bó, Cao Bằng vào đến điểm cuối Đất Mũi, Cà Mau vào năm 2020. Riêng đoạn tuyến Cam Lộ, Quảng Trị – Túy Loan, Đà Nẵng dài khoảng 205 km, chúng tôi bắt tay vào chuẩn bị từ năm 2008 và sẽ được đầu tư theo hình thức Xây dựng – Chuyển giao BT (thanh toán bằng vốn Ngân sách Nhà nước) theo đề nghị của Bác Đồng Sỹ Nguyên nhằm phá thế độc đạo ở khu vực này. Đoạn tuyến đi trùng với Cao tốc Bắc Nam phía Đông và được ưu tiên đầu tư xây dựng trước. Bác Nguyên đã có ý kiến rất quyết liệt: “Nếu Chính phủ không làm đoạn Cam Lộ – Túy Loan ngay thì tôi chết không nhắm được mắt!”, đến hôm nay Bác đã đi xa về với thế giới Người Hiền và đoạn La Sơn – Túy Loan cũng đã sắp sửa hoàn thành, đoạn Cam Lộ – La Sơn cũng đang ráo riết chuẩn bị để khởi công vào cuối năm 2019 này! Tôi vẫn luôn mong ước: Mọi người dân đi trên con đường mang tên Hồ Chí Minh sẽ không phải trả tiền thu phí khi điều kiện Đất nước cho phép!

Căn cứ vào Nghị quyết 38/2004/QH11 chúng tôi đã khẩn trương lập các Qui hoạch liên quan đến đường Hồ Chí Minh trình Bộ GTVT, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
Sau 17 năm (từ 1997-2014) trực tiếp tham gia Công trình Quan trọng Quốc gia này từ những ngày đầu và đã xây dựng được vào khoảng hơn 1.700 km đường của Giai đoạn 1 và 1 phần của Giai đoạn 2, tôi đã cùng tập thể Ban QLDA đường Hồ Chí Minh phấn đấu đạt Huân chương Độc lập Hạng Ba, cá nhân tôi được tặng thưởng Huân chương Lao động Hạng Nhì (2015), tôi cũng đã trực tiếp chỉ đạo anh chị em Ban QLDA đường Hồ Chí Minh hoàn thành 4 Qui hoạch then chốt:

  1. Qui hoạch Tổng thể đường Hồ Chí Minh số 242/QĐ-TTg ngày 15/02/2007.
  2. Qui hoạch Chi tiết đường Hồ Chí Minh số 194/QĐ-TTg ngày 15/02/2012.
  3. Qui hoạch Chi tiết hệ thống đường ngang nối với đường Hồ Chí Minh số 371/QĐ-TTg ngày 03/4/2012.
  4. Qui hoạch hệ thống các trạm dừng, nghỉ dọc theo tuyến chính đường Hồ Chí Minh số 1594/QĐ-BGTVT ngày 29/4/2014.

 

Năm 2014 tôi được Bộ GTVT điều động, luân chuyển sang công tác tại Ban QLDA 2, một Ban QLDA khác thuộc Bộ, tiếp tục thực hiện nhiệm vụ ở các Dự án khác, trong đó có Dự án cầu vượt biển dài nhất Việt Nam: Tân Vũ – Lạch Huyện mà tôi hay gọi đùa là “đường Hồ Chí Minh trên biển”!

Căn cứ vào 2 Nghị quyết 38, 66 và 4 Qui hoạch đã nói ở trên, theo thời gian, những người thuộc thế hệ sau kế tục, có đủ cơ sở Pháp lý và nguồn lực để tiếp tục sứ mệnh xây dựng Con đường mang tên Bác Hồ, trục dọc thứ 2 xuyên Việt, trải dài theo dải lụa hình chữ S của Đất nước, theo dấu chân của Người đi từ Km 0  Pác Bó đến Km 2436 Đất Mũi, từ Huyền thoại đã trở thành Hiện thực, đang ngày một vươn xa, mang trong mình bao mơ ước cất cánh vươn cao của các thế hệ hôm qua, hôm nay và mai sau!

Hà Nội, Tháng 5/2019

Phạm Hồng Sơn

ĐÁ NÚI – MÃI HỒNG – NỒNG SAY!

DHCMb

No Comments

Post a Comment